Ana Sayfa
Kavram Arama : THS Google   |   Forum İçi Arama  

Üye İsmi
Şifre

Aktif Makale Sosyal Yardım

Yazan : Erdoğan Bal [Yazarla İletişim]
avukat

Makale Özeti
SOSYAL YARDIMLARA İŞ HUKUKU GÖZÜYLE BİR BAKIŞ
Yazarın Notu
bu konuda iş mahkemesine bir dava açman lazım şayet bunu kendin yapamayacaksan ki çok teknik bir konudur bu konuda bir avukattan yardım almanı öneririm saygılarımla

SOSYAL YARDIM

İÇİNDEKİLER.. 1
GİRİŞ. 3
§ 1- SOSYAL YARDIMLARIN TARİHİ GELİŞİMİ. 3
§ 2 - KORUMA KARAKTERİ TAŞIYAN SOSYAL YARDIMLAR.. 5
1)Tüm muhtaç vatandaşlara yapılan sosyal yardımlar. 5
a)Yardım Koşulları5
aa -Sosyal Güvenlik Kuruluşlarıyla Herhangi Bir İlgini Olmaması6
bb- Muhtaç Durumda Olmak veya Sosyal Teşvike İhtiyaç Duymak. 7
cc - Türkiye’de İkamet Ediyor Olmak. 8
b) Sağlanan Yardımlar8
c) Yardımların Sağlanması9
d) Yardımın Finansmanı11
2) Muhtaç yaşlı, malul ve sakatlara yapılan sosyal yardımlar. 12
a-Yardım koşulları13
aa - Yaşlı, Malûl veya Sakat Olma. 13
bb -Muhtaç Olma. 15
cc - TC Vatandaşı Olma. 16
dd - Başvuru. 17
b-Sağlanan Yardımlar17
aa - Aylık :17
bb - Sağlık hizmeti:18
c- Yardımın Finansmanı18
YAŞLILIK, MALULLÜK VE ÖLÜM AYLIK VE GELİRLERİNİN DEGİŞEN İKTİSADİ ŞARTLARA GÖRE AYARLANMASI AÇISINDAN 25.08.1999 GÜN VE 4447 SAYILI YASANIN YORUM VE ELEŞTİRİSİ19
a- Aylıkların bağlanışları aşamasında mevcut iktisadi şartlara uygunluğu:22
b- Aylıkların işleyişi aşamasında değişen iktisadi şartlara göre ayarlanması25
3) Muhtaç sanatçılara yapılan yardımlar.27
a) Yardım Koşulları27
aa - Sinema veya müzik sanatçısı olmak. 27
bb- Ortaya koyduğu eserle toplumda tanınmış olmak. 28
cc- Muhtaç olmak. 28
dd- Belirli suçlardan mahkum olmamış olmak. 28
ee- Türkiye'de ikamet belgesine sahip olmak. 28
b) Sağlanan yardım.. 28
c) Yardımın sağlanması29
d) Yardımların finansmanı29
4) Doğal afetlerden zarar gören çiftçilere yapılan sosyal yardımlar.30
a)Yardım koşulları30
aa- Doğal afet30
bb- Afet nedeni ile ürünlerin ve üretim olanaklarını önemli ölçüde bozulması30
cc- Afet nedeni ile muhtaç duruma düşme:31
b) Sağlanan yardımlar31
c) Yardımların Sağlanması31
d) Yardımların finansmanı32
5) Konut edindirmeye yönelik yardımlar. 32
a-Yardımın Nemalandırılıp Kullandırılması :37
b-Yardımın İlgiliye Ödenmesi38
6) Öğretmenliği desteklemeye yönelik yardımlar. 39
§ 3-TAZMİNAT KARAKTERİ TAŞIYAN SOSYAL YARDIMLAR.. 39
1) Muhtaç Asker Ailelerine Yardım.. 39
2) Vatan Hizmetinde Bulunmuş İstiklâl Madalyası Sahiplerine Yardım.. 40
3) Görevleri Nedeni ile Yaralanan Yahut Ölen Bazı Kamu Görevlilerine Yardım.41
4) Yabancı Ülkelerde Türk Kültürüne Hizmet Eden Öğretmenlere Yardım.. 44
5) TSK’nin Bazı Görevlerinde Çalışanlara Yardım Verilmesi44
-KAYNAKÇA-46



GİRİŞ



§ 1- SOSYAL YARDIMLARIN TARİHİ GELİŞİMİ

Osmanlı İmparatorluğunda toplumda gelirleri yüksek olan kişiler, yoksul ve muhtaç kişilere zekat, fitre, bağış, sadaka, adak, kurban, kefaret adı altında yardımlar yaparlardı. Dini nitelikte olan bu yardımlar o zamanın sosyal yardımlarını meydana getirirlerdi. İmparatorlukta ayrıca insanların hayır ve iyilik yapmak amacıyla kurulan bir takım sosyal yardım kurumları da vardı. Çok yaygın olan bu kurumların en önemlileri ise vakıflardı. Orhan Gazi zamanında günün gerek ve koşullarına göre tımar, zeamet, ocaklık, muhtacin gibi namlarla şahıslara dul ve yetimlere bazı kayıt ve şartlarla sosyal haklar tanınmış ve bu hakların karşılanabilmesi için bazı esaslar konulmuştur. İmparatorlukta sosyal yardımlar daha çok dinsel kural ve geleneklere dayanmıştı.
İmparatorlukta vakıflar yaygın bir durumda bulunuyordu. “Avarız” ve “Müessesatı Hayriye” adını taşıyan vakıflar bir tür sosyal yardım kurumları idiler. Doğuş ve gelişimlerini İslam dininin insanlara hayır iyilik ve yardım çağrısına borçlu olan bu kurumlar köprü, çeşme, kütüphane, mescit, misafirhane vs. gibi bazı kamu ihtiyaçlarını karşılamakta muhtaçlara hastalık ve geçim sıkıntısı hallerinde yardım yapmaktaydılar.
Türkiye'de ilk defa Devlet memurlarına yakacak yardımı adı altında, maaşlarının az olmasından dolayı, maaş dışında yardım niteliğinde genel bütçeden karşılanmak suretiyle ödenmesi kararlaştırılan bir meblağ olarak sosyal yardım uygulamaya girmiştir.
Sosyal nitelikli parasal yardımın giderek uygulaması genişletilmiş olmakla birlikte niteliğini değiştirdiği iddia olunamaz.
Çünkü adından da anlaşılacağı üzere sosyal yardım geniş anlamda toplumda gereksinimi olanlara herhangi bir prim karşılığı olmaksızın ve sadece çalışanlara değil, sosyal amaçla, yoksul ve muhtaç olanlara asgari bazı ihtiyaçlar için devlet tarafından anayasal görev olarak sağlanan bir miktar paradır. Türk hukuk mevzuatında sosyal yardımlar sadece çalışanları kapsar biçimde uygulamaya geçirilmemiştir. Sosyal güvenlik bağlamında çeşitli yasalarla, belirli şartlarda olanlara yardım veya koruma amacıyla verilmesi kararlaştırılmıştır.
Bu yasalar, 01.07.1976 tarihli 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz, Kimsesiz ve Sakat Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Kanunu, 24.02.1968 tarih ve 1005 sayılı İstiklâl Madalyası Verilmiş Bunlarla Vatani Hizmet Tertibinden Şeref Aylığı Bağlanması Hakkında Kanun, 11.08.1941 tarih ve 4109 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu gibi olup, ülkede yaşayan birey olarak herhangi bir işte çalışmayla ve prim veya emekli keseneği ödemeyle ilişkilendirmeden sadece ülkenin vatandaşı olma ve yukarıdaki kanunlardan birinin kapsamında bulunma sebebiyle yardım yapılmaktadır.
Sosyal yardım çalışanlar bakımından da ücret ve maaşlarının, enflasyon karşısında ücretlerdeki değer kaybından mağdur duruma düşen çalışanların ve emeklilerin ve diğer hak sahiplerinin bazı giderlerinin karşılanması amacıyla ödenmektedir. Bu tediye ücret olmayıp parasal yardımdır.[1] 3257 sayılı Sinema, Video ve Müzik Eserleri Yasası muhtaç sanatçıları; 2090 sayılı Tabii Afetlerden Zarar Gören Çiftçilere Yapılacak Yardımlar Hakkında Yasa ise muhtaç çiftçilere yapılacak sosyal yadımları düzenlemektedir. Belirtmek gerekir ki ayrıca, Sosyal hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğü sosyal hizmet ağırlıklı faaliyet göstermekle birlikte aynı ve nakdi sosyal yardımlar yapabilmektedir.[2]
Sosyal Yardımın tanımını vermek gerekirse: Sosyal yardımlar, zorunlu katılma ilkesine dayanmayan ya da katılma ile karşılığı (Yapılan yardım) arasında bir ilişki bulunmayan genel Devlet bütçesi ya da belirli bir amaca ayrılmış özel vergilerle finanse edilen kamu yardımları olarak tanımlanabilir. Bu yardımlardan bir kısmı tazminat karakteri, bir kısmında ise koruma karakteri ağır basar.
6. Beş yıllık kalkınma planında sosyal hizmet ve yardımlarının sosyal-ekonomik gelişme ve toplumsal refah ile orantılı ve toplumun yapısıyla uyumlu olarak arttırılması, ayrıca sosyal hizmet ve yardım programlarında koruyucu ve önleyici uygulamalara öncelik verilmesi öngörülmüştür.[3]

§ 2 - KORUMA KARAKTERİ TAŞIYAN SOSYAL YARDIMLAR


1)Tüm muhtaç vatandaşlara yapılan sosyal yardımlar

Beveridge (İngiliz) tipi sosyal güvenlik sistemlerinde tüm nüfus, vergilerle finanse edilen, tek düze edimlerden oluşan bir koruma kapsamındadır. Bismark (Alman) tipi sosyal güvenlik sistemlerinde ise çalışanların birimleriyle finanse ettikleri sosyal sigorta koruma sağlar. Çalışmayan ve muhtaç konumda olan nüfus ise devletin yardımına ihtiyaç duyar. Varolan bu açık sistemde sosyal yardımlarla kapatılmaya çalışılır. Nitekim ülkemizde aynı amaçla 29 Mayıs 1986 tarihli ve 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Teşvik Yasası kabul edilmiştir[4] Yasanın amacı 1. maddesinde şöyle açıklanmıştır: “Bu kanunun amacı fakru zaruret içinde ve muhtaç durumda bulunan ...kişilere yardım etmek, sosyal adaleti pekiştirici tedbirler alarak gelir dağılımını adilane bir şekilde tevzi edilmesini sağlamak, sosyal yardımlaşma ve dayanışmayı teşvik etmektir”.


a)Yardım Koşulları

3294 SY. nin “kapsam” başlıklı 2. maddesi incelendiğinde yardım koşulları sosyal güvenlik kuruluşlarıyla herhangi bir ilginin olmaması, muhtaçlık veya sosyal teşvike ihtiyaç duymak ve Türkiye’de ikamet ediyor olmak şeklinde tasnif edilebilir.

aa -Sosyal Güvenlik Kuruluşlarıyla Herhangi Bir İlgini Olmaması

“Kanunla kurulu sosyal güvenlik kuruluşlarının tabi olmayan ve bu kuruluşlardan aylık ve gelir almayan vatandaşlar... bu kanunun kapsamı içindedir.” (3294 SY., md. 2). Sosyal Sigortalar Kurumu, Emekli Sandığı, Bağ kur veya özel sandıklarda zorunlu veya isteğe bağlı sigortalı olan kişiler, ödemekte oldukları primlerle uzun ve kısa vadeli risklere karşı güvenceye alınmışlardır. Dolayısıyla bu kişilerin sigorta kurumlarından elde ettikleri gelir ve hizmetler nedeniyle fakir sayılmaları mümkün değildir. (Sosyal sigorta ilişkisi içindeyken dahi sigortalıların bazı özel durumlarda korumasız kalmaları ve fakir kavramı içinde değerlendirilebilmeleri mümkündür. Örneğin 506 SY.’ ya göre 120 gün prim koşulunu gerçekleştiremediği için ödenek alamayan işçi, kazancı düşük bir bağ kur üyesi, çok çocuklu bir sigortalı. Yasanın açık hükmü karşısında bu kişilerin sosyal yardım talep edebilmeleri, mümkün değildir. Ancak (yaşlılık ve sakatlık riski gerçekleştiği halde) aylık alma koşullarını gerçekleştirememesi nedeniyle toptan ödeme alarak kurumla ilişkisini kesenler aldıkları paranın tükenmesinden sonra muhtaç duruma düşebilirler.[5]
İş kazaları ve meslek hastalıkları sigortasından sürekli iş göremezlik geliri (% 10 gibi düşük oranlı sürekli iş göremezlik geliri alanlara yapılan ödemenin kişiyi muhtaçlıktan kurtarmaması halinde dahi sosyal yardım isteye bilmeleri mümkün değildir.) sakatlık sigortasından sakatlık, yaşlılık sigortasından yaşlılık ve ölüm sigortasından ve diğer sigorta dallarından dul ve yetim aylıklarının bağlanması 3294 SY. nin kapsamı dışında sayılır.
Yasada sosyal güvenlik kuruluşlarıyla ilişki içinde olmamaktan bahsedilmekle birlikte herhangi bir sosyal yardım almış veya alıyor olmak hususunu değinilmemektedir, (16.06.1959 tarihli ve 3528 SY. ile tadil edilmeden önceki halinde 2. maddede 65 yaşını aşan muhtaçlara aylık bağlanması hakkındaki “2022 sayılı Kanuna göre aylık alan kişiler dahil” ibaresi bulunmaktaydı. Anılan kişilerin kapsama girip girmedikleri hususunda tereddüt yaratan söz konusu ibare 3582 SY. ile kaldırılmış bulunmaktadır.) Bu itibarla muhtaçlık devam ediyor olmak koşuluyla özel veya resmi herhangi bir kuruluştan sosyal yardım alıyor veya sosyal hizmet görüyor olmak 3294 SY. dan yararlanmaya engel teşkil etmeyecektir. Örneğin 2022 SY. ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Yasası kapsamına girmiş muhtaçlar Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarından yardım isteyebileceklerdir.

bb- Muhtaç Durumda Olmak veya Sosyal Teşvike İhtiyaç Duymak

“Fakr u zaruret ve muhtaç durumda” bulunan (3294 SY.,md.2) kişiler sosyal yardım talep edebilir. 3294 SY’da açıklanmayan muhtaçlık kavramı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Ayni ve Nakdi Yardım yönetmeliğinde (md 4) şu şekilde tanımlanmaktadır: “kendisini, eşini ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarını, anne ve babasını bulunduğu mahallin hayat şartlarına göre asgari seviyede geçindirmeye yetecek geliri, malı ve kazancı bulunmama” halidir. Bu ifade doktrinde yapılan muhtaçlık tanımına nazaran tek eksiklik ilgilinin nafaka isteyebileceği bir yakınının bulunmaması durumundan bahsedilmemelidir.[6]
Ancak 65 yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz Kimsesiz ve Sakat Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkındaki Yönetmenlikteki muhtaçlık tanımında (md. 2) nafaka gelirleri de dikkate alınmıştır.
Tanımından da anlaşıldığı üzere, muhtaçlıkta ilgilinin sadece şahsi değil geçindirmekle yükümlü olduğu ailesi de dikkate alınır. Ayrıca fakirliğin ülke geneline göre değil yerel ölçülere göre belirlenmesi gerekir.
Muhtaçlık kişinin çalışma yeteneğinin yokluğundan, çalışma olanağı bulamamsından, gelir getiren bir mal varlığının olmamasından kaynaklanabilir. Diğer yandan çalışmasına veya bir mal varlığı geliri olmasına karşın kişinin eline geçen miktar onu zaruretten kurtarmıyorsa yine muhtaç sayılması gerekecektir.
Yasanın 2. maddesine göre “geçici olarak küçük bir yardım veya eğitim ve öğretim imkanı sağlaması halinde topluma faydalı hale getirecek, üretken duruma geçirilebilecek kişiler bu kanun kapsamı içindedir”. Düzenlemede muhtaçlar belirtildikten sonra “ile” kelimesi eklenip yukarıda belirtilen kişilerde yardım edebilecekler arasına alınmıştır. Bu kişiler kendilerine eğitim olanağı sağlandığında topluma daha faydalı olabilecek gençler veya yetişkinler olabilir.
Yardım için fakirlik koşulu aranmayan diğer grup küçük bir yardımla üretken duruma geçirilebilecek kişilerdir. Muhtaç durumda olmayan bir şahıs elinde hiç veya yeterli sermaye olmadığı için düşündüğü mesleği icra edemeyebilir. Yapılacak küçük bir katkıyla iş hayatına atılması sağlanabiliyorsa sosyal teşvik kapsamında kendisine yardım yapılması mümkün olacaktır.
Muhtaçlık koşulu aranmayan gruba sağlanacak sosyal teşvikin maliyeti fazla olmamalıdır. Yasada “küçük bir yardım” ile kastedilen husus budur. Ancak uzun bir süreci kapsayabileceği için eğitimli teşvik maliyetinin küçük bir yardım düzeyini aşması kaçınılmaz olacaktır.


cc - Türkiye’de İkamet Ediyor Olmak

Yasa amacını açıklayan 1. maddesinde sosyal yardım kapsamına fakir vatandaşlar ile “... gerektiğinde her ne surette olursa olsun Türkiye’ye kabul edilmiş veya gelmiş olan kişiler ...” in girdiğini ifade etmektedir. Bu düzenleme şeklinden yola çıkarak yardımlardan sadece Türk vatandaşlarının değil ayrıca vatansızlar, göçmenler ve yabancı uyrukluların da yararlanabileceği sonucuna varılacaktır. Nitekim bazı vakıflardan en fazla yardım alan grupların başında göçmenler gelmektedir.
b) Sağlanan Yardımlar

“...ihtiyaç sahibi vatandaşlara nakdi ve ayni olarak ...” yardım yapılır. (3294 SY., md. 7/1). Bu itibarla ihtiyaç sahiplerine para ödenebileceği gibi giyecek, yiyecek, yakacak, okul araç gereçleri verilebilir. Tüm bunların dışında sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıfları yaşlı ve sakatlara sıcak yemek verme, onları huzur evlerinde bakma, muhtaç ve kimsesiz çocukları bakma ve baktırma, meslek kursları açma gibi hizmetlerde vermektedir.[7] 3294 SY. ‘nın temel amacı –adından da anlaşılacağı üzere- sosyal yardım olmasına karşı vakıfların yukarıda değinilen son grup faaliyetleri sosyal hizmet niteliklidir.
Vakıflar tarafından 63 adet (9888 kişi kapasiteli) orta öğrenim yurdu işletilmektedir. 1989-1990 da 4993 bekar, 4244 evli öğrenciye burs verilirken[8] Ocak 1989 itibarı ile 680 adet vakıf kanalıyla fakir vatandaşlara 110,2 milyar TL. dağıtılmıştır[9]. Ayrıca yeşil kart kapsamı dışında kalan yoksulların sağlık giderleri vakıflarca karşılanmaktadır[10].
c) Yardımların Sağlanması

Yapılacak yardımları sağlamak üzere başbakanlığa bağlı ve T.C. Merkez bankası nezdinde Sosyal Yardımlaşma Ve Dayanışma Teşvik fonu kurulmuştur. (3294 SY. , md. 3 sosyal yardımlaşma ve dayanışma teşvik fonu madde 6 bkz., RG. 17 temmuz 1986, 19167). Fon aynı ismi taşıyan bir kurul tarafından idare edilir. Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu Kurulu “Başbakan tarafından görevlendirilecek bir Devlet Bakanı’nın başkanlığında Başbakanlık Müsteşarı, İçişleri Bakanlığı Müsteşarı, Sağlık ... Bakanlığı Müsteşarı ve Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğünden teşekkül eder.” (fon yönetmeliği madde 3). Toplanan kaynaklar, Fon kurulu kararı ve Başbakanın onayı ile vakıflara dağıtılır. Dağıtımda il ve ilçelerin gelişmişlik düzeyi dikkate alınır. Ayrıca yörenin nüfusu, halkın vakıflara yaptığı bağış miktarı, istihdam yapısı, vakıflarca hazırlanan ve yasanın amacının gerçekleşmesine hizmet eden (mesleki eğitim kursları açılması, aşevleri inşâ edilmesi gibi) projeler esas alınır.
Tahsis edilen kaynakların dağıtımı her il ve ilçede kurulan sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıfları ile gerçekleştirilir. İl vakıfları mütevelli heyeti vali başkanlığında, belediye başkanı, emniyet müdürü, defterdar, il milli eğitim, sağlık ve sosyal hizmetler ve çocuk esirgeme kurumu müdürlükleri ile müftüden müteşekkildir. İlçe vakıfları mütevelli heyeti ise kaymakam başkanlığında belediye başkanı, ilçe emniyet üst görevlisi, mal müdürü, milli eğitim müdürü, sağlık bakanlığının ilçe üst görevlisi ve müftüden oluşur.[11] İl ve ilçe vakıfları idaresi de ayrıca her faaliyet dönemi için hayır sever vatandaşlar arasından üçer kişi katılır. Bu kişiler hem il hem de ilçe için valiliklerce belirlenir.(3294 SY.,md.7)
Vakfı mütevelli heyeti yönetir ve temsil eder. Heyet, bilanço, gelir-gider hesabı, çalışma raporu, bütçe ve yıllık programları hazırlar. Vakıf içi menkul ve gayrimenkul mal alıp satar. Bunları işletir. Vakfın personel ihtiyacı ve kadrosunu belirler. Sağlık ve sosyal yardım tesisleri kurar, işletir, işlettirir.
Yardıma ihtiyaç duyan kişi bulunduğu il veya ilçedeki vakfa baş vuracaktır. Bunun ötesinde vakıflarında muhtaç kişileri resen tespit yetkisinde bulunmaktadır.[12] Müracaat halinde muhtaçlık durumunun var olup olmadığı , bir sosyal yardımın mı yoksa bir sosyal teşvikin mi gerektiği ve ihtiyacın nasıl karşılanmasını uygun olacağı hususların tespitinde vakıfların takdir yetkisi bulunmaktadır. Ancak, yasada ön görülen yardım koşullarının varlığı tespit edildiğinde yardımın bir hak olduğu kabul edilmektedir.[13]
Yasada yapılacak yardımların süresi ve tekrarı konusunda bir sınırlama bulunmaktadır.[14] Bu itibarla kişilere muhtaçlıkları devam ediği sürece bazı yardımlar yapılabilir. Giderilen bu ihtiyaç veya bir başkası ortaya çıktığında ilgiliye yeniden yardım sağlanabilir.
Fon kurulunun denetimi Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulunca yapılırken (3294 SY., md.5 ), vakıfların denetimi Vakıflar Genel Müdürlüğünce yapılmaktadır.[15]
d) Yardımın Finansmanı

Muhtaçlara yapılan yardımlar Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonundan ve ayrıca il ve ilçe vakıflarının kendine özgü gelirlerinden karşılanmaktadır.
Yasanın 4. maddesine göre anılan Fon;
“a) Kanun ve kararnamelerle kurulu bulunan ve kurulacak olan fonlardan Bakanlar Kurulu kararıyla % 10’na kadar aktarılacak olan miktarlardan ,
b) Bütçeye konulacak ödeneklerden.
c) Orman envali satış hasılatından aktarılacak % 5’lik miktardan,
d)Trafik para cezası hasılatının yarısından,
e) Gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri ile sorumluları tarafından hesaplanan gelir veya kurumlar vergileri üzerinden ayrıca ödenen fon payı hasılatından Bakanlar Kurulu kararı ile belirlenen oranda ayrılacak paydan,
f) TRT reklam gelirlerinden % 30’luk miktardan,
g) .................................................. .......................,
h) Her nevi bağış ve yardımlardan,
i) Diğer gelirlerden teşekkül eder” ( Fon Yön.,md. 5)

Fon gelirleri, fon kurulunun kararı ile toplu konut ve kamu ortaklığını tarafından çıkartılan gelir ortaklığı ve hisse senedi ile devlet tahvil ve hazine bonoları satın alınması ayrıca bankalarda hesap açtırılması suretiyle değerlendirilir. Yapılacak işlemler T:C. Merkez Bankası vasıtasıyla gerçekleştirilir.(Fon Yön.,md. 7).
İl ve ilçe vakıflarının gelirleri ise ,
“a) Sosyal Yardımlaşmayı Dayanışma ve Teşvik Fonundan aktarılacak miktardan,
b) Mahalli idari bütçelerinin %2 oranında ayrılacak paydan (Köyler hariç )
c) Her nevi fitre , zekat , kurban derisi ve bağırsak yardımlarından ...
d) İşletme ve iştiraklerden meydana gelen gelirlerden
e) Diğer gelirlerden teşekkül eder.” (3294 SY.,md.8)
Son zamanlarda TRT ve Maliye Kuruluşlarının topladıkları paraları yatırmamaları nedeniyle fonun mali sıkıntı içinde bulunduğu belirtilmekte ayrıca fondaki birikimlerin seçim döneminde siyasi amaçla kullanılmakta olduğu iddia edilmektedir.[16] Fon kurulunun ve vakıfların bürokrat ağırlıklı yapısı bu sonucu kaçınılmaz yapmaktadır. Alınan nedenlerle fon ve vakıflar özerk bir yapıya kavuşturulmadıkça 3294 SY.’ nin etkinliğini arttırmak zor olacaktır.
2) Muhtaç yaşlı, malul ve sakatlara yapılan sosyal yardımlar

Muhtaç durumdaki yaşlıların ve iş göremez kişilerin korunması amacıyla 01 Temmuz 1976 tarihinde 2022 sayılı 65 yaşını doldurmuş muhtaç, güçsüz ve kimsesiz Türk vatandaşlarına aylık bağlanması hakkında yasa kabul edilmiş bulunmaktadır.

a-Yardım koşulları

Yardım koşulları yaşlı, malul veya sakat olma, muhtaç sayılma, TC. Vatandaşı olma ve başvuru olarak sayılabilir.

aa - Yaşlı, Malûl veya Sakat Olma

2022 SY. 3294 SY’ dan farklı olarak sosyal yardım kapsamına tüm ihtiyaç sahiplerini değil, bazı grupları almış bulunmaktadır. Bu gruplardan ilki yaşlılardır. Yaşlı sayılmak için ön görülen yaş sınırı 65'dir: (md. 1/19) “65 yaşının bitiminin tespitinde, ilgililerin bu kanunun yayınlandığı bu tarihte (10.07.1976) nüfus kütük tarihindeki kayıtları esas alınır. Doğum tarihinde yapılacak düzeltmeler ile bu kanunun yayınlandığı tarihten geriye doğru bir yıl içinde yapılmış düzeltmeler nazara alınmaz” (md.1/son ). Yasa koyucunun böyle bir düzenlemeye gitme nedeni yaş düzeltmesi yoluyla yasa kapsamına girme girişimlerinin önlenmesidir. 1998 yılında ülkemizde 65 ve daha yukarı nüfusun toplamı nüfusa oranı %5.5 civarındadır.
Yardım kapsamına giren diğer grup kalıcı iş görmezlerdir. Yasa 65 yaşını doldurmamış ancak Malûl sayılan kişilerinde yaşlılarla aynı hakka sahip olduğunu ön görmektedir. (md.1/4) Uygulamayı açıklamak üzere çıkartılan yönetmelikte konuya ilişkin bir idari düzenleme 65 yaşını doldurmuş muhtaç, güçsüz, kimsesiz ve sakat Türk vatandaşlarına aylık bağlanması hakkında yönetmeliktir.(RG:31.10.1976 T.’li yönetmelik.) Bu yönetmelik daha sonra 65 yaşını doldurmuş, muhtaç, güçsüz, kimsesiz ve sakat Türk vatandaşlarına aylık bağlanması hakkında yönetmeliğin bazı maddelerinin değiştirilmesine ve bu yönetmeliğe bir ek madde ile iki geçici madde ilave edilmesine dair yönetmelik ( RG:31.08.1983, 18151) (1983 T.’li yönetmelik) ve 65 Yaşını Doldurmuş, Muhtaç, Güçsüz, Kimsesiz ve Sakat Türk vatandaşlarına Aylık Bağlanması hakkındaki yönetmeliğin 20 ve 21. maddelerinin değiştirilmesine dair yönetmelik (RG:21.10.1990,20672), (1990 T.’li yönetmelik ) ile tadil edilmiş bulunmaktadır. Yardım ile ilgili diğer bir düzenleme 65 yaşını doldurmuş muhtaç, güçsüz, kimsesiz ve sakat Türk vatandaşlarına aylık bağlanması hakkında 01.07.1976 gün, 2022 sayılı kanun gereğince alınan sağlık raporlarına ilişkin ek yönetmeliktir. (RG: 29.07.1978, 16361) (rapor yönetmeliği ) kalıcı iş göremezler için sakat ve Malûl ayrımı yapılarak (31.08.1983 T.’li yön., md.5) bu kavramların tanımı yapılmıştır. Tanıma göre çalışma gücünün %40 ile % 70 kaybedenlere sakat, % 70’in üstünde kaybedenlere Malûl denilmektedir. Malûller başkasının yardımını almaksızın yaşamlarını sürdüremeyecek kişiler olarak değerlendirilirken (31.08.1983 T.’li yön., md.6/b) sakatların çalışma potansiyeli olduğu kabul edilmektedir. Bu itibarla, sakat kişi ancak durumuna uygun bir işe yerleştirilemiyorsa sosyal yardım talebine hak kazanacaktır (31.08.1983 Tarihli yönetmelikte değinilmesine karşın (md.9) önceki 31.10.1976 Tarihli yönetmelikte müracaat belgeleri içinde iş ve işçi bulma kurumu ilgili şubesinden alınacak duruma uygun bir işe yerleştirilmediğine ilişkin bir belgeden söz edilmektedir (md.9/2).Ancak 31.08.1993 T.’li sonraki yönetmeliğin ilk maddesinde c bendinde ve 5. maddesinin başlığında “durumlarına uygun bir işe yerleştirilemeyen sakatlar” ibaresi bulunmaktadır. Bunun yanında sakat ve Malûl ayrımı muhafaza edilmekte üstelik tanımlamaları yapılmaktadır. Anılan nedenlerle son durum itibariyle de sakatların yardım isteği ancak iş bulamamaları halinde dikkate alınacaktır). 31.08.1983 T:’li Yönetmelik md.5’de yardım kapsamına giren sakat ve malûller için 18-65 yaş sınırı getirilmektedir. Ancak, yönetmelik diğer iki düzenlemesinde ana, babası olan (md.1/3-b) ve Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu’nca bakılan (md.1/3-d ) çocukları kapsamı dışında bırakmaktadır. Bu itibarla muhtaç sayılmayan anılan iki grubun dışında kalan sakat çocukların 2022 SY.’ ya göre sosyal yardım talep edebilecekleri kabul edilmelidir. 65 yaş üstü Malûl ve sakatlar ise yaşlılık statüsüne girdikleri için Yasanın kapsamı dışında kalmamaktadır.
1977-1980 yılları arasında 780.000 kişi bu kanundan yararlanma olanağı bulmuş ise de uygulamada bazı aksaklıkların ve bundan yararlanmak isteyen bazı açık gözlerin ortaya çıkması üzerine 31.10.1976 tarih ve 15749 sayılı RG’ de yayınlanan yönetmelik maliye bakanlığı tarafından değiştirilmiş ve kanundan yararlanma şartlarının ispatı daha sıkı esaslara bağlanmıştır.[17] Son olarak 31.10.1976 tarihli yönetmelik ve eklerinin yürürlükten kaldıran yeni bir yönetmelik yürürlüğe konulmuştur (RG.06.01.1994,21810).1998 sonu itibariyle 920.455 kişiye aylık bağlanmıştır.[18]
Bu nedenlerle çalışma gücünden mahrumiyet, Malûl ve sakatlar için sadece resmi hastanelerden alınacak raporlarla belgelendirilir (31.10.1976 T.’li yön.,md.6).[19] Bu hastaneler Devlet, Belediye, Sosyal Sigortalar ile diğer kamu müessese hastanelerdir. Rapor, tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarından alınmaktadır. Teşekkülü tam olmayan hastanelerde, mütehassıs olmaları koşuluyla, en az üç hekimin vereceği raporla geçerli sayılır.
Kalıcı iş göremezlerin aldıkları raporlar bir sağlık kurulunca incelenip karara bağlanır. Kurul “TC Emekli Sandığı’nca görevlendirilecek bir uzman hekimin başkanlığında Sağlık ve Sosyal Yardım ve Sosyal Güvenlik Bakanlıklarınca görevlendirilecek birer uzman hekimden oluşan kişi...” ile toplanır. (Rapor yön., md.6; 2022 SY., md.8/2). Toplantı haftada en az iki kez gerçekleştirilir. (31.10.1976 T.’li yön. md.7)
İdari tasarruf niteliğinde olduğu için sağlık kurulunun karalarına karşı idari yargı yoluna gitmek mümkündür.

bb -Muhtaç Olma

Mal varlığı bulunmayan veya temel ihtiyaçlarını karşılayabilecek düzeyde menkul-gayri menkul veya bunun dışında bir geliri bulunmayan kişiler yoksul sayılır.[20] Evli olanların mal varlıklarının değerlendirilmesinde eşin tüm mal varlığı değil sadece aile masraflarına katılabileceği miktar dikkate alınır.
Sosyal Sigorta Kuruluşlarından herhangi biri ile ilişki içinde olmayan, onlardan aylık veya gelir almayan kişiler yoksuldur. Kanunla bağlanmış devamlı geliri olmayan kişilerde aynı kapsamda sayılır. Bu itibarla sosyal tazmin kapsamında olup, örneğin, Kore savaşı aylığı alanlar yardım talep edemezler. Herhangi bir kuruluşun sosyal yardım veya sosyal hizmetinden yararlanmayanlar keza fakir sayılır. Nitekim Belediye Güçsüzler Yurdunda Sağlık Bakanlığının Huzurevlerinde ve Darülacezede parasız bakılanlar, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumunda bakılan 18 yaşından küçük çocuklar yasanın kapsamı dışındadır.
Belirtmek gerekir ki, sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıflarının süreklilik taşımayan yardımlarından yararlanmış olmak durumu düzelmediği sürece ilgilinin muhtaç sayılmasına engel teşkil etmez.
Yoksullukla ilgili son ölçü kişiye kanunen ve sözleşme gereği bakmakla yükümlü bir kişi veya kurumun bulunmamasıdır. Anne veya babası bulunan küçükler; kocası yükümlü, gaip veya akıl hastası olmayan evli kadınlar; medeni yasa md.315'e göre yakınlarından nafaka talebine hak sahibi olanlar ihtiyaç sahibi sayılmazlar. Ceza ve tevkif evlerinde tutuklu ve yükümlü bulunanlar da aynı kategori içinde değerlendirilir. Nihayet B.K md.511’e göre ölünceye kadar bakma akdi yapanlar yoksul sayılmayacaklar (2022 SY.,md.1;31.08.1983 T.’li yön.,md.1 ve 2)

cc - TC Vatandaşı Olma


2022 SY ile sağlanacak sosyal yardım vatandaşlık koşuluna bağlanmıştır. (md.1) Bu koşul sadece talep anında değil hak sahibi olduğunda da geçerlidir. Nitekim, Türk vatandaşlığından çıkma ve çıkarılma halinde yardım kesilmektedir. (31.08.1983 T.’li yön.md.15/1-b).

dd - Başvuru

2022 SY.’ ye göre Sosyal Yardım sağlanabilmesi için ilgilinin bir dilekçe ile TC Emekli Sandığı’na başvurması gerekir. Başvuruda dilekçeye mal bildirim belgesi, muhtaçlık belgesi, ikametgah il muhabiri, vukuatlı nüfus kâğıdı örneği, sağlık kurulu raporu ve üç adet fotoğraf eklenecektir. (31.08.1983 T.’li yön.md.9)
Mal bildirim belgesi yardım isteyence düzenlenip imzalanacaktır. İlgilinin imzası köy ve mahalle muhtarları, mal müdürlükleri veya defterdarlıkça tasdik edilir. Bu belgeyi alan şahıs il veya ilçe idare kuruluna başvurur. Mal bildirim belgesine ve ayrıca kendi yürüttüğü incelemeye dayanarak kurul gerekçeli bir muhtaçlık belgesi düzenleyerek müracaat sahibine verir.

b-Sağlanan Yardımlar


aa - Aylık :

Yasada öngörülen koşullar gerçekleştiğinde başvuru sahibine 300 gösterge rakamının Devlet memurları kanunu esaslarına göre saptanan katsayı ile çarpımı sonucu bulunarak miktarda aylık bağlanır.[21] Evli çiftlerden her ikisi de muhtaçlık koşullarını taşıyorsa aylık bunlardan sadece aile reisine bağlanır ancak , ödenecek miktar %50 artırılır (2022 SY., md.1/1,2).ödemelerin başlangıç tarihi ilgilinin emekli sandığına yaptığı müracaatı takip eden aybaşıdır. Aylıklar 1 Mart tarihinden başlamak üzere üçer aylık dönemler halinde ve peşin olarak ödenir. (2022 SY., md.3; 31.08.1983 T.’li yön., md.12)
Aylıkların kesilmesi veya azalmasının gerektiren bir durum ortaya çıktığında ilgilinin bu gelişmeyi üç ay içinde T.C. Emekli Sandığına bildirmekle yükümlüdür. (31.08.1983 T.’li Yön., md. 19 ) Aylık alma koşullarının ortadan kalkması onun kesilmesine sebebiyet verecektir. Örneğin, vatandaşlık bağının, sakatlık halinin kalkması, evlenme, iş bulma, huzurevinde bakılma imkanına kavuşma hallerinde durum böyledir. Ayrıca, ölüm aylıklarının aralıksız olarak bir yıl boyunca tahsil edilmemesi de hakkın son bulma nedenleri arasındadır. (31.08.1983 T.’li Yön ., md.15). Eşin ölümü veya ondan boşanma aylığının %50 indirilmesine sebebiyet verecektir (31.10.1976 T.’li yön., md.14). Muhtaç bir eşle evlenme halinde ise aile reisinin aylığı %50 artırılacaktır. (31.10.1976 T.’li Yön.,md.13)
Diğer yandan, aylık almakta olanların düzenledikleri belgelerin gerçeğe uymadığı saptandığında ilgililer hakkında ceza kovuşturması yapılır. Ayrıca ödenen aylıklar Emekli Sandığı aracılığıyla %50 fazlası ile geri alınır (2022 SY., md. 5; 21.10.1990 T.’li Yön., md. 1)

bb - Sağlık hizmeti:

2022 sy.’dan yararlanma koşulları olanlar Devlet hastanelerinde ücretsiz tedavi hakkına sahiptir (md.7 ). Bu hak aylık alanların muhtaç eşlerine de tanınmıştır. Yapılan tedaviler için hastanelerde herhangi bir ödeme yapılamaz. (31.10.1976 T.’Yön., md.23)
Hak sahiplerinin kendileri ve eşleri sağlık hizmetlerinden yaralanırken, muhtaç olmalarına karşın çocukların kapsam dışı bırakılmasını bir eksiklik saymak gerekir.
Aylık bağlanmış olanlara özel bir belge verilmektedir. Bu belge aylık ödemelerinde kimlik belgesi yerine geçtiği gibi onların devlet hastanelerinde yapılacak ücretsiz tedavileri içinde geçerlidir. (31.10.1976 T.’li yön.,md.16)

c- Yardımın Finansmanı

Yasanın ikinci maddesinde “bu aylıklar ve kanunda yazılı diğer ödemeler için her yıl devlet bütçesine gerekli ve yeterli ödenek konur ve aylıklar hak sahiplerine Emekli Sandığı aracılığı ile bağlanır ve ödenir” denmektedir. Bundan anlaşıldığı üzere emekli sandığının yapacağı ödemeler bütçeden sağlanmaktadır. Dolayısıyla 2022 SY.’ ya göre gerçekleşen sosyal yardımların vergilerle finanse edildiği söylenebilir.[22]


YAŞLILIK, MALULLÜK VE ÖLÜM AYLIK VE GELİRLERİNİN DEGİŞEN İKTİSADİ ŞARTLARA GÖRE AYARLANMASI AÇISINDAN 25.08.1999 GÜN VE 4447 SAYILI YASANIN YORUM VE ELEŞTİRİSİ


Uzun zamandan beri “Sosyal Güvenlik Reformu” olarak kamu oyunda tartışılan, özellikle işçi sendikaları ile kamu görevlileri sendika ve derneklerinin büyük tepkisine yol açan yasa taslağı, bu tepkiler üzerine bazı noktaları yumuşatılarak, bilindiği üzere 25.8.1999 günü 4447 sayılı Kanun olarak yasalaşmış bulunmaktadır.
Bu Kanun, getirdiği diğer yenilikler yanında, sosyal güvenlik düzenimizde 1969 yılında 1186 sayılı Kanunla, yaşlılık aylığı almaya hak kazanmada belirli yaş hadlerine ulaşma şartının kaldırılmasıyla başlayan ve zamanla olumsuz etkileri ulusal ekonomik boyutlara ulaşan bozulmayı, hiç değilse uzun dönemli olarak düzeltmeye yönelik bir tedbir olarak büyük bir anlam taşımaktadır.
Gerçekte böyle bir tedbir Özal Hükümeti zamanında 24.12.1985 gün ve 3246 sayılı Kanunla alınmış ve yaşlılık aylığına hak kazanılması için belirli yaş hadlerine ulaşılması şartı tekrar konularak sözü edilen bozulmanın ve yol açtığı ekonomik sakıncaların bugünkü boyutlara ulaşmadan, yine uzun dönemli olarak, önlenmesi amaçlanmıştı. Ancak, sonraki hükümetler döneminde 20.2.1992 gün ve 3774 sayılı Yasa ile emeklilikte belirli yaş hadlerine ulaşmış olma şartı kaldırılarak tekrar 1969 yılında 1186 sayılı Yasa ile getirilen sakıncalı yola dönülmüştü.
Özal Hükümeti döneminde, emeklilik için yaş hadlerinin konulmasına karşılık, 29.4.1986 gün ve 3279 sayılı Kanunla, yaşlılık aylığı alanların çalışmaya devam etmeleri durumunda yaşlılık aylığının kesilmemesi esas olarak kabul olunmuştu. Bu sistemin, ilerde yaş hadlerinin tekrar kaldırılması durumunda çok büyük sakınca ve tehlikeler doğuracağı açıktı.
Gerçekten de, yukarıdaki yasalarla bir yandan çalışmaya devam halinde yaşlılık aylığının kesilmemesi, öte yandan yaş hadlerine ulaşmaksızın çok genç yaşlarda (Kadınlarda 38, erkeklerde 43 yaşında) emekli olabilme imkânlarının birlikte sağlanması sosyal güvenlik düzenimizdeki bozulma ve yozlaşmanın hızlanması ve ulusal ekonomik gelişmeyi engelleme sürecine girmesine yol açmıştır.[23]
Sosyal güvenlik reformu olarak nitelendirilen 4447 sayılı yeni yasa başlıca aşağıdaki düzenlemeleri içermektedir:

1) Yaşlılık, malullük ve ölüm aylıkları ile sürekli iş göremezlik gelirlerinin değişen iktisadi koşullara uyumunu gerçekleştirecek dinamik bir sisteme geçilmesini sağlamıştır.
2) Bazı geçici düzenleme ve istisnalarla da olsa, emeklilik aylığı alınmasına hak kazandıran bir koşul olarak belirli yaş hadlerine ulaşmış olma şartı getirilmiştir.
3) Sosyal güvenlikte, özellikle hastalık sigortasında kötüye kullanmaları önleye yönelik tedbirler konmuştur.
4) İşsizlik sigortasının kuruluşunu düzenlemiştir.

Türkiye'de 4447 sayılı yasanın çıkarılmasından önce, SSK’ca sağlanan yaşlılık, malullük, ölüm aylık ve gelirlerinin gerek ilk bağışlarını, gerekse işleyişleri sırasında değişen iktisadi şartlara gecikmeksizin otomatik biçimde uydurulmasını sağlayacak tam dinamik bir sosyal gelir sistemine geçilmemişti. Ancak, uygulanmakta olan katsayı ve gösterge sistemi ile bu gelirler iktisadi şartlara uyarlanmaya çalışılmaktaydı. Bu nitelikteki uyarlamada sık sık ve her defasında kanun yada kararname çıkarılmak suretiyle katsayı ve gerektiğinde göstergelerde değişiklik yapılması gerekmekte; Bu değişikliklerde objektif kriterlerde çok, sübjektif siyasal kriterler rol oynamaktaydı. Uyarlanan sosyal gelirler Gerçekte genel olarak enflasyon ve verimlilik artışlarının gerisinde kalmaktaydı.
Sözü edilen aylık ve gelirlerin ilk bağlanışlarındaki sırasındaki ayarlanması, ilgili sosyal güvenlik kurumu ve bağlanacak sosyal gelirin türüne farklı ölçütler kullanılarak yapılmaktaydı. Örneğin memurlar için son maaş derece ve kademesi; bağ kura bağlı bağımsızlar için birim ödedikleri son basamak; SSK’na bağlı işçiler için iş kazaları ve meslek hastalıklarından doğan sürekli iş görmezlik ve ölüm hallerinde son üç ay dönemindeki yıllık kazanç, iş kazalarına bağlı olmayan malullük ve ölüm ile yaşlılık durumunda son 5-10 yıllar kazanç ortalamasından oluşan ortalama yıllık kazanca dayalı göstergeler ölçüt olarak kullanılmaktaydı.[24]
Son yıllar kazançları ortalamasına dayalı gösterge sistemi yerine, en son yılın kazancının temel alınması ile idealde aylıkların değişen iktisadi şartlara göre tam olarak ayarlanmasının mümkün olacağı akla gelebilir. Ancak, bu yol rastlantılar ya da kötüye kullanmalar nedeniyle sigortalılar arsında büyük haksızlıklar doğuracak, öte yandan ahlaksal çöküntülere yol açacağı için sakıncalıdır.
Bu önerilere göre aylıklar sigortalının çalışma döneminin bütününde elde edeceği kazançlarının ortalamasına göre hesaplanmalı; ancak, bu kazançlar önce, reel değerleri itibari ile aylık bağlanan günün fiyat ve verimlilik koşullarına uydurulmak için yeniden değerlendirme, yani günün kazançlarına çevirme işlemine tabi tutulmalıydı. Böylece sözü edilen aylık ve gelirlerin bir yandan sigortalının toplam çalışma döneminde sağladığı kazançları kapsaması; öte yandan bu süre içinde ücretleri etkileyen örneğin, verimlilik ve fiyat artışları gibi faktörlere göre yeniden değerlendirilmesi mümkün kılınmış olacaktı. Bu durumda sigortalının bazı sebep ve rastlantılara bağlı olarak kazancından doğan dalgalanmaların, öte yandan ücretlerin hileli olarak yüksek gösterilmesinin yol açacağı yukarıda değinilen sakınca ve adaletsizlikler doğmayacaktı.[25]
Bu yasayla getirilmiş dinamik sosyal gelir sistemi iki başlık altında incelenebilir.
a- Aylıkların bağlanışları aşamasında mevcut iktisadi şartlara uygunluğu:

Bu yasayla SSK’ca bağlanacak yaşlılık, malullük ve ölüm aylıklarının hesaplanmasına esas teşkil eden “ortalama yıllık kazancın” tanımı değiştirilmiş ve bu kavrama tam dinamik ayarlamayı sağlayacak bir içerik kazandırılmıştır.
Yeni düzenleme ile getirilen ortalama yıllık kazancın tanımı: Sigortalının her takvim yılına ait prime esas kazancı, kazancın ait olduğu takvim yılından itibaren aylık talep tarihine kadar geçen takvim yılları için her yılın aralık ayına göre DİE tarafından açıklanan en son temel yılı kentsel yerler tüketici fiyatları indeksindeki artış oranı ve gayri safi yurt içi hasıla sabit fiyatlarla gelişme hızı kadar ayrı ayrı artırılarak bulunan yıllık kazançlar toplamının, toplam prim ödeme gün sayısına bölünmesi suretiyle bulunacak ortalama günlük kazancın 360 katı dır.
Yasada ayrıca bu sistemin, tarım işçileri sosyal sigortalar kanununa bağlı sigortalıların yaşlılık aylığı içinde aynen uygulanacağı hükmü yer almıştır.
Yasa ayrıca, yaşlılık, malullük ve ölüm aylıklarının aylık bağlanması için yazılı başvurunun yapıldığı yılın ocak ayı ile aylığın bağlanış tarihi arasında geçen her ay için Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından açıklanan en son temel yılı kentsel yerler tüketici fiyatları indeksindeki aylık artış oranları kadar artırılmasını da düzenlemiştir.
Yasa bunlarla da yetinmemiş, ayrıca, sigortalıların prim ödemiş oldukları ücretlerini ekonomide bu arada gerçekleştirilmiş olan ortalama refah artışlarına göre artırılarak, aylık bağlanan kişileri, prim ödemiş oldukları dönemin refah artışlarından (şüphesiz ki ödedikleri primler ölçüsünde) yararlandırmak istemiştir. Yasanın getirdiği bu türden bir ayarlamayı da içermesi aslında çok olumlu ve modern görüşe uygun bir yaklaşımdır. Ancak, bu işlem için sabit fiyatlarla gayri safi yurt içi hasıla artışları ölçüt olarak alınmıştır. Yasaya bu kavramın ölçüt olarak konulması ile, ayarlamada olması gereken ve belki de kanun koyucunun gerçekte amaçladığı ölçünün de üzerine çıkılmıştır.
Bu kanuna göre Bağ-Kur’da da yeni düzenlemeye gidilmiştir. Sigortalının sigortalık süresi içinde aylar itibari ile prim ödediği gelir basamaklarının, bu basamaktaki prim ödeme süreleri de dikkate alınarak, aylık başlangıç tarihinde yürürlükte bulunan gelir tablosu üzerinden hesaplanacak ağırlıklı ortalaması aylık bağlanmaya esas teşkil edecektir.
Sigortalıya bağlanan yaşlılık aylığı, gelir tablosunun son olarak değiştirildiği ay ile aylık başlangıç tarihi arasında geçen her ay için Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından açıklanan en son temel yılı kentsel yerler tüketici fiyatları indeksindeki değişim oranları kadar artırılacaktır.
Oysa Bağ-Kur 'da, aylıkların ilk bağlanış aşamasında ekonomik şartlara uydurulması, aynen Sosyal Sigortalar Kurumunda olduğu gibi, sigortalının her yıl prim ödemiş oldukları gelirlerinin, genel fiyat artışlarından arındırılarak reel değerlerine çevrilmesi ve ulusal ortalama refah artışından da yararlandırılması işlemiyle birlikte bulunacak ortalaması üzerinden hesaplanabilirdi. Böyle bir yol aylıkların bağlanış aşamasında değişen iktisadî şartlara göre ayarlanmasında gerçek dinamik ve daha tutarlı bir sistemi oluştururdu. Böyle bir sistemde Bağ-Kur 'un prim ödenecek gelir basamaklarının da kaldırılması ve belirli alt-üst sınırlar ve bir sistem çerçevesinde, sigortalıların her yıl prim ödeyeceği gelir düzeyini istediği şekilde belirlemesi mümkün olurdu.
Böyle bir belirleme mevcut ya da yeni tespit edilecek basamakların sürdürülmesi halinde de mümkün olacaktı. Sigortalı bu durumda seçtiği basamakları her dönemde (yıl), yukarıya ya da aşağıya doğru değiştirebilecekti. Bağ-Kurlu sigortalılar sabit gelirli olmadıklarından, bu durum onlara gelir düzeylerindeki dalgalanmalar ve mali güçlerine göre ödeyecekleri primleri ayarlama imkanı verecekti.
Böyle bir sistemde Bağ-Kur'lu sigortalıların gelir düzeylerinin düştüğü dönemlerde düşük prim, yükseldiği dönemlerde de yüksek prim ödemeleri mümkün olacağından, prim ödemelerinde gelir düşüklüğünden doğan aksamalar da olmayacaktı. Aylıklar, yukarıda açıklandığı üzere, prim ödenen gelirlerin ulusal refah artışlarından da yararlandırılmış reel değerleri ortalaması üzerinden hesaplanacağından hiçbir sigortalının düşük ya da yüksek gelir düzeyinden prim ödemiş olmasından dolayı haksız bir kayıp ya da kazancı olmayacaktı. Her sigortalı imkanları ölçüsünde ileride hedeflediği yaşlılık, malûllük veya ölüm aylığına uygun primi ödeyecekti. Gelir düzeyi düştüğü zamanlarda ödediği düşük primlerin aylık düşürücü etkisi, gelir düzeyi yükseldiği zamanlarda ödediği daha yüksek primlerle giderebilecekti.
T.C Emekli Sandığınca bağlanacak aylıklar için Yasada herhangi bir değişiklik yapılmamıştır. Aslında değişikliğe gerek de bulunmamaktadır. Çünkü bu aylıklar bilindiği üzere memurun son gösterge ve kademesi ile devletçe en son saptanılmış olan katsayı üzerinden hesaplanmakta ve memurun maaşlarında olduğu ölçüde, iktisadî şartlara uygun olmaktadır. Ayrıca, bu gösterge ve kademelerin belirlenmesi ise sıkı yasal kurallara bağlanmıştır. Bu nedenle, sistem bazı istisnalar dışında, sigortalının son ücretinin aylık bağlamada kriter olarak alınmasının yol açacağı yukarıda açıklanmış olan sakıncaları taşımamaktadır. Şüphesiz katsayının ve hatta göstergelerin saptanmasında Devletçe bazen objektif kriter kullanılmamakta; siyasal düşünceler, baskı gruplarının davranışları ve bütçenin durumu gibi sübjektif faktörler önemli rol oynayabilmektedir.
Sosyal Sigortalar Kurumunca aylık bağlanmasında 4447 sayılı Yasa ile getirilen dinamik sistem iş kazaları ve meslek hastalıklarından ötürü bağlanacak sürekli iş göremezlik gelirleri için öngörülmemiştir. Gerçekte buna pek gerek de bulunmamaktadır. Yukarıda açıklandığı üzere Yasaya göre, iş kazaları ve meslek hastalıkları nedeniyle sağlanan sürekli iş göremezlik gelirleri “yıllık kazanç” üzerinden hesaplanmaktadır. “Yıllık kazanç”, “günlük kazancın” 360 katıdır. Günlük kazanç ise son üç aylık kazançların günlük ortalamasıdır.[26] Böylece yıllık kazanç, sigortalının son kazancına oldukça yakındır. Bu açıdan iktisadî koşullara oldukça uygundur denilebilir.

b- Aylıkların işleyişi aşamasında değişen iktisadi şartlara göre ayarlanması

Yaşlılık malullük ve ölüm aylık ve gelirleri işleyiş aşamasında, genel fiyat artışları karşısında değer kaybederler. Öte yandan, aylığı alanların genel fiyat artışlarından uğrayacakları bu zararların giderilmesinden başka, toplumda kişi başına düşen reel gelir artışlarından da yararlanması gerekir.[27]
4447 sayılı yasa bu açıdan, SSK’na bağlı sigortalılar için “... bağlanan gelir ve aylıklar ... her ay bir önceki aya göre DİE tarafından açıklanan en son temel yılı kentsel yerel tüketici fiyatları indeksi artış oranı kadar artırılarak belirlenir.” Hükmü getirilmiştir.
Tarım işçileri SSK’da yapılan değişiklikle aynı hüküm bu kanuna bağlı olarak yaşlılık, malullük veya ölüm aylığı almakta olan tarım işçileri içinde geçerli kılınmıştır.
Paralel hükümlere TC Emekli Sandığı ve Bağ-Kur Kanunlarında yapılan değişiklikler arasında da yer verilmiştir.
Böylece bu kurumlardan yaşlılık, malullük, vazife malullüğü, ölüm aylığı, iş kazaları ve meslek hastalıklarından dolayı da sürekli iş göremezlik geliri almakta olanların, bu aylık ve gelirlerinde, genel fiyat artışlarından doğacak reel kayıplar giderilmek istenmiştir.
Bu artırım, özel bir karar alınması ya da özel bir yasa çıkarılması gerekmeksizin, her ay otomatik bir biçimde yapılacağından, bağlanmış aylık ve gelirlerin işleyiş aşamasında da değişen iktisadî şartlara göre ayarlanması açısından, Türkiye 'de 4447 sayılı Yasa ile ilk kez tam dinamik bir sisteme geçilmiş bulunmaktadır.
Buna karşı, sigortalılar aylıkları bağlanırken, yukarıda da açıklandığı biçimde, prim ödedikleri çalışma döneminde gerçekleşmiş refah artışlarından yararlandırıldıkları halde, bu aylıkların işleyiş aşamasında ekonomide gerçekleşecek refah artışlarından yararlandırılmamaktadırlar. Bunun nedeninin anlaşılması pek mümkün değildir. Belki bir an için, sosyal gelir ya da başka deyişle yaşlılık, malûllük, ölüm aylık veya geliri almakta olanların ekonomide gerçekleştirilen yeni refah artışlarına artık bir katkıları bulunmadığı ve bu sebeple de refah artışlarından yararlandırılmalarının gerekmediği düşünülebilir. Ancak, bu düşünceye karşı yaşlı ve malûllerle, ölmüş eski çalışanların ekonomiye çalışma dönemlerinde yapmış oldukları katkı ile daha sonraki ekonomik gelişmeyi mümkün kıldıkları, bu nedenle de refah artışlarından yararlandırılmaları gerektiği ileri sürülebilir. Ayrıca yaşlı, malûl kişilerle ölenlerin hak sahiplerinin ekonomide gerçekleştirilen refah artışlarından yararlandırılmalarının sosyal ve ahlaksal bir gerek olduğu söylenebilir.
Yasanın 16. Maddesi ile 506 sayılı Yasaya eklenen ek 38. maddesindeki “tüketici fiyatları indeksi artış oranı kadar artırılarak belirlenir” ifadesi de hukuk tekniği bakımından eleştiriye açıktır. Gerçekten bu maddeye göre, fiyat endeks rakamının düştüğü aylarda bu belirleme nasıl yapılacaktır? Bu durumda aylıklar düşürülecek mi, yine de artırılacak mı ya da değiştirilmeyecek midir? Oysa yasanın 24. maddesi ile 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanununun ek 9. maddesinde yapılan değişiklikte daha tutarlı bir şekilde “...tüketici fiyatları indeksi değişim oranına göre belirlenir” ifadesi kullanılmıştır. Şüphesiz bu eleştiri daha çok teorik niteliktedir. Uygulamada günümüz ekonomilerinde genel fiyat düzeylerinin düştüğü pek görülmemektedir. Ancak, enflasyonun düşük olduğu dönemlerde mevsimlik ya da konjonktürel dalgalanmalar nedeniyle bazı aylarda genel fiyat seviyesinin düşmüş olması mümkündür.
Aylıkları alanlar aylıklarının yukarıdaki şekilde düşürülmesini hoş karşılamayacakları için, öte yandan uygulamanın kolaylaştırılması açısından, ayarlamanın her ay yapılma yerine yılda birkaç, örneğin 2, 3 veya 4 kez yapılması daha uygun olabilirdi. Bu durumda, aylıkların hemen düşürülmesinin, talep kısılmasını, kendi ölçüsünde önleyici yönde etkileyeceği için, konjonktür üzerine olumlu etkileri de olacağı açıktır. Yine fiyat artışlarının hızlandığı dönemlerde de ayarlamanın her ay yerine yukarıda belirtildiği şekilde, gecikme ile yapılması, kendi çapında, talep artışını önleyerek konjonktürü olumlu yönde etkileyecektir.
Sonuç olarak, 25.8.1999 gün ve 4447 sayılı Yasanın yaşlılık, sakatlık ve ölüm durumlarında sosyal güvenlik kurumlarınca bağlanan aylık ve gelirlerin gerek ilk bağlanışları gerekse işleyişleri aşamasında değişen iktisadî şartlara uyarlanmasında, yukarıdaki eleştirilen noktalar dışında, günümüz anlayışına uygun tam dinamik bir ayarlama sistemini gerçekleştirmiş olduğunu belirtmek gerekir.

3) Muhtaç sanatçılara yapılan yardımlar.


23 OCAK 1986 T.’li 3257 sayılı sinema, video ve müzik eserleri yasasının amacı sinema sanayi ve müzik sanatının gelişmesine katkıda bulunmak ülkenin tanıtılmasını sağlamak ve “Türk sinema müzik sanatı sahasında çalışanlara destek vermek...”dir.[28]

a) Yardım Koşulları



aa - Sinema veya müzik sanatçısı olmak

Kişini sanatçılığı meslek olarak seçmiş olması gerekir. Söz konusu sanatçılar yönetmelikte “filmlerde rol alan oyuncu, kameraman, yönetmen, görüntü yönetmeni, senarist, dublaj yapan, bestekar, söz yazarı, aranjör, icracı ve müzik aleti kullanan sanatçılar” olarak belirtilmiştir. Yasada sınırlayıcı bir hüküm olmadığı için yönetmelikte belirtilen sanatçılar örnek olarak sayılmıştır denilebilir. Bu itibarla örneğin figüranlarda yardıma hak kazanmış kişiler arasında sayılabilir.

bb- Ortaya koyduğu eserle toplumda tanınmış olmak

Yasada olmayan bu koşul yardımı ağırlaştırıcı niteliktedir. Örneğin görüntü yönetmeni, figüran ve kameramanlar diğer sanatçılar kadar ön planda değillerdir. Bu itibarla onları böyle bir koşul nedeniyle kapsam dışı bırakılmaları makul olmaz.

cc- Muhtaç olmak

Muhtaç kavramı yasada açıklanmamıştır bu konuda 2022 sayılı kanunu muhtaçlık kavramı esas alınabilir.

dd- Belirli suçlardan mahkum olmamış olmak

Yüz kızartıcı suçlarla devlet aleyhine işlenen suçlardan hüküm giymemiş olmak yardımın diğer bir koşuludur.(sinema yön. md.8)

ee- Türkiye'de ikamet belgesine sahip olmak

Düzenlemede “Türkiye'de ikamet belgesine sahip olmak” ifadesi ile ikamet belgesi almış yabancı sanatçıların da yardım isteyebileceği belirtilmektedir.

b) Sağlanan yardım

Yasada sanatçılara destek vermekten (md.1) yardım yapmaktan (md.10/II,b) söz edilmekte, benzer terimler ayrıca yönetmelikte kullanılmakla birlikte her iki düzenlemede yardımların niteliği konusunda bir açıklık bulunmamaktadır. Bu yardımlar sinema ve müzik sanatını destekleme fonundan sağlanacak ve maddi olacağı sonucuna varılmıştır. Bu yardım muhtaçlığın niteliğine göre bir seferlik nakdi ödeme veya süreklilik gösteren aylık ödemeler şeklinde yapılabilir.

c) Yardımın sağlanması

3257 Sy.'dan ön görülen hizmetlerin yerine getirilebilmesi amacıyla bir değerlendirme komisyonu kurulması ön görülmüştür. “Muhtaç sinema ve müzik sanatçılarına yapılacak yardımlar için müracaatları incelemek, miktarını belirlemek” ( Sinema yön., md.11/d ) kurulun görevleri arasındadır. Bu kurul Kültür Bakanı’nın “görevlendireceği müsteşar veya yardımcısının başkanlığında, fondan sorumlu birim başkanı ile bakanın iki yıl süre için seçeceği iki bakanlık temsilcisi, bir filim yapımcısı, bir ses taşıyıcısı yardımcısı ve bir sanatçıdan teşekkül eder”. Komisyonun kararları bakanın onayı ile yürürlüğü girer (sinema yön.,md.10).

d) Yardımların finansmanı

Sinema ve müzik sanatı ve ile çalışanlarını desteklemek amacıyla kültür bakanlığı emrinde “sinema ve müzik sanatını destekleme fonu” kurulmuştur. (3257 SY.,md.10;sinema yön.,md.3)
Muhtaç sinema ve müzik sanatçılarına yapılan yardımlar bu fondan karşılanmaktadır. (3257 SY.,md.10/II-b), fon gelirler inin % 15’i yardımlara tahsis edilmektedir.(sin. yön.,md.4).Fonun gelirleri şu şekilde belirtilebilir; Kayıt ve tescil sırasında yerli ve yabancı film ve video kopyasından, her plak ve ses kasetinden alınan belirli bir miktar. 100 TL ile 50 000 TL arasında değişen söz konusu miktarlar 23 Ocak 1986 tarihli 3257 sayılı kanunda kabul edilmiştir. Ancak bu gün değinilen kayıt ve tescil ücretleri ile hizmet sunmaya yeterli bir fon oluşturmak imkansızdır.
Belirtmek gerekir ki ayrıca bağış ve yardımlar ile mevcut paranın faizi fonun diğer gelirlerini oluşmaktadır. (3257 SY.,md.10-1) Kültür bakanlığı 1992 yılında sanatçı meslek birliklerinin talebi üzerine 47 sanatçıya toplam 196 milyon 500 bin liralık yardım yapılmıştır. (Cumhuriyet, 20.11.1993).



4) Doğal afetlerden zarar gören çiftçilere yapılan sosyal yardımlar.

Tek geçim kaynağı ziraat ve hayvancılık olan kişilerin doğal afetler sonucu zirai açıdan zarara uğramaları halinde Devlet onlara yardım elini uzatmaktadır. Bu yardım 20.06.1977 Tarihli 2090 sayılı tabi afetlerden zarar gören çiftçilere yapılacak yardımlar hakkında yasa tarafından düzenlenmiştir.

a)Yardım koşulları

aa- Doğal afet

Yangın, yer sarsıntısı, yer kayması, fırtına, taşkın, sel, don, dolu, kuraklık gibi nedenler çiftçileri zor durumlara sokabilir. Ayrıca böyle bir durum haşereden veya hastalık yüzünden gerçekleşebilir. Örneğin bitki zararlıları . çekirge istilası, hayvan vebası yardımı gerektiren olaylar sayılacaktır.[29]

bb- Afet nedeni ile ürünlerin ve üretim olanaklarını önemli ölçüde bozulması

Bu olaylardan biri gerçekleştiğinde çiftçi zarara uğramış olmalıdır. Yasada doğal afetlerin sebebiyet verebileceği zarar konuları şu şekilde gösterilir; tarımsal ürünler canlı, cansız, üretim Araçları ve tesislerdir. Kapsam itibariyle de zarar ürün ve Araçların yok olması veya önemli ölçüde bozulması, hasara uğraması şeklinde gerçekleşebilir. Bunlar gerçekleştiğinde sadece gerçek kişiler değil tarımsal araçlı üretim kooperatifleri de yardım kapsamına girmektedir. (2090 SY., md.1; afet yön., md.1)
Çalışma ve üretim imkanlarının hangi halde önemli ölçüde bozulduğu şu şekilde açıklanmaktadır; Çiftçinin araç, ürün veya tesisleri değer itibariyle en az % 40 oranında zarar görmüş olmalıdır.

cc- Afet nedeni ile muhtaç duruma düşme:

Çiftçi uğradığı zararı diğer tarımsal veya başka gelirleri ile karşılayacak güce sahip değilse ve geçimini sağlayamayacak duruma düşmüşse muhtaç sayılır. (2090 SY.,md.2/3). Karşılıksız yardımın bu son koşulu verileni geri ödeme gücünün olmaması şeklinde açıklanabilir. (2090 SY., md.2/4) Yönetmeliğe göre muhtaç çiftçinin yardımlardan yararlanabilmesi için yıllık aile gelirinin toplamının ailenin en az geçim indirimi haddine tekabül eden gelirinin altında olmaması şarttır (md.6/D). Düzenlemede muhtaç çiftçinin kim olduğu belirlenmemiştir. Ancak en az geçim indirimi haddi ile küçük çiftçi muafiyeti kast edilmektedir.

b) Sağlanan yardımlar

Afetten etkilenen çiftçilere kredi verme, teknik yardım yapma, yapılacak ve onarılacak tesislerin maliyetlerine katıla şeklinde yardımlarda bulunmaktadır. Bu koşullar gerçekleştiğinde çiftçiye karşılıksız mal, para verilmeli ve teknik yardım sağlanmalıdır. (2090 SY., md.2/1; afet yön., md.3/2)

c) Yardımların Sağlanması

“Afetlerden zarar gören çiftçilerin zarar ve ziyanlarının maliyetini, oranlarını ve tutarını tespit eden, çiftçinin ödeme gücüne göre karşılama şekillerini belirlemek amacıyla her il ve ilçede hasar tespit komisyonları kurulur.”Komisyon illerde Vali veya yardımcısı başkanlığında defterdarlık, teknik ziraat md., veteriner md., Ziraat bankası md. ve ziraat odası başkanlığından oluşur. İlçelerde ise kaymakam veya vekili başkanlığında ilçe ziraat müh., ilçe veteriner hekimliği, ziraat odası başkanlığı ile ilgili muhtarlar ve –belediye olan yerlerde– çiftçi mallarını koruma başkanlığında meydana gelir. (2090 SY.,md.3)

d) Yardımların finansmanı

2090 SY. gereği sağlanacak yardımları “karşılamak üzere ilk mali yılda Gıda – Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı bütçesine konacak ödenekle bir fon teşkil olunur. Bu yardım fonu ilgili bakanlığın bütçesinin % 10’undan az olamaz fon hesabında tutulan paraların faiz ve ikramiyesi gibi gelirleri, borçlulardan tahsil edilecek taksit ve faizler, fon ile ilgili her türlü satış, bağış ve yardımlar fon hesabına geçirilir.” (md.4) Fon paraları bahsedilen bakanlık hesabına ziraat bankasına yatırılır. (2090 SY.md.5) Bakan fonun ita amiridir. (2090 SY., md.6) Bakanlık bu yasayla ilgili görevleri bünyesinde kurulu bulunan afetler dairesi vasıtasıyla yürütür.
Ayrıca ziraat ile uğraşanlara devlet teşvik amacıylada yardımda bulunmaktadır. Nitekim ziraat bakanlığı ithal edeceği veya kendi yetiştirdiği her tür asma çubukları, bitki ve tohumları, bağ kurmak, ziraat yapmak, bahçe yapmak isteyenlere parasız dağıtır.[30] Kişilere ihtiyacı olduğu belirlenmek koşuluyla parasız ipek böceği larvaları verilir. İhtiyacın varlığını ziraat odaları, odaların olmadığı yerde belediye heyetleri takdir eder. (688 SY., md.3) Ayrıca bir diğer yasada ziraat bakanlığına ihtiyaç koşulundan bahsetmeksizin, ıslah ve teşvik amacıyla parasız ipek böceği larvaları dağıtılması yetkisini vermiştir.[31]

5) Konut edindirmeye yönelik yardımlar

Konut gereksinimi daha çok emek gelirleri ile yaşamlarını sürdüren işçi ve memur açısından önem taşır. Anayasada çözümü istenilen konut sorununu, 3320 sayılı memurlar ve işçiler ile bunların emeklilerine konut edindirme yardımı yapılması hakkındaki kanun ile çözümlenmek istenmiştir. (RG., 22.11.1986,19289)
3320 sayılı kanunun amacı, kanun kapsamına giren kişilere konut edindirmeleri amacıyla para yardımı yapmaktır. Ayrıca 17.01.1987 tarihli RG’ de yayınlanan uygulama yönetmeliği ve 30.01.1987 tarihli 23599 sayılı kurum genelgesi kanunun bazı hükümlerini açığa kavuşturmuştur.
Kanunun 1. maddesinde kimlerin yardımından yararlanacağını pekte acık olmayan bir biçimde düzenlemiştir. Maddede 657,926,2914,2802 sayılı kânunlara bağlı olarak çalışanlar açıkça sayılmış ancak fıkranın sonunda diğer kamu görevlileri de kapsama alındığından bu yasaların niçin alındığı da anlaşılamamıştır.[32]
Yönetmelik ise (RG.,17.01.1987, 19344) 3. maddesinde yardımdan yararlanacak olanların 2. maddede tanımlamış olan memur, işçi ve bağımsız konumda bulunmayan emekliler, olarak belirtilmiştir. Yine yönetmeliğin tanımlar başlığını taşıyan 2. maddesinde “memur”, kurumlarda çalışan işçi ve sözleşmeli personel dışında kalan tüm personel, “işçi” on veya ondan fazla işçi çalıştıran iş yerlerinde hizmet akdi ile sürekli çalışan kişiler, “Emekliler” ise sosyal güvenlik kanunlarına göre emeklilik, yaşlılık, adi malullük ve vazife malullüğü aylığı alanlar olarak tanımlanmıştır. Bunlar herhangi bir talepleri olmaksızın konut yardımından yararlanacaktır.
Yardımdan yararlanacak olanlar: Yönetmeliğin 4. maddesinde dört grup olarak sayılmıştır. Ancak, bu sayılanlardan bir kısmı, yardımdan kesin olarak yararlanamamaktadır. Yardımdan kesin olarak yararlanamayanlar, bağımsız konutu bulunan emeklilerle, sözleşmeli personeldir. Belli koşulların devamı süresince yardımdan yararlanamayacak olanlar: Hizmet tahsisli konutlar dışında kurum veya işverenlerce sağlanan konutlarda oturanlar bu konutlarda oturdukları sürece; kurumların yurt dışı kadrolarında sürekli olarak görev yapanlardır. (Bu görevleri süresince)
Yine yasada konut yardımından yararlanamayacak olanlara da, bazı koşullardan yararlanma olanağı tanınmıştır. Bunlardan on işçiden az işçi çalıştıran iş verenler, dilerse işçilerini bu yardımdan yararlandırabilecek (Kanun m. I,c/III), sözleşmeli personelden ise dileyen, kurumlara baş vurmak ve yardım miktarını kendileri ödemek suretiyle yararlanabileceklerdir.[33]
Eşlerden her ikisi de yardımdan yararlanabilecek durumda ise sadece aile reisi olana yardım yapılacaktır. (m.I, c.V) Ancak bakanlar kurulu kararı alırsa, yardım her ikisine de yapılacaktır. Bakanlar kurulu henüz bu konuda bir karar almamıştır. (3599 no.lı genelge)
Yardımın miktarı kademeli olarak belirlenmiştir.[34]
Yasa Bakanlar Kurulu’na bu miktarları, beş katına kadar artırma yetkisi verilmiştir. Konut edindirme yardımı ve bu yardımla ilgili işlemler ve düzenlenen kağıtlar, KDV. hariç her türlü vergi, resim ve harçtan muaf tutulmuştur. Ödenen yardım miktarları gelir ve kurumlar vergisi matrağından düşülecek, fakat işçinin kıdem tazminatı hesabında dikkate alınmayacaktır.
Yardımın süresi 180 aydır (Kanun m.2 ;Yön. m.7). Yardımdan yararlanma koşullarını kaybedenlere yardım yapılması durdurulur. Koşul tekrar kazanılınca yardım kaldığı yerden tekrar başlar.
Memurlara yapılacak yardım, here ay aylıkları ile birlikte kurumlarca tahakkuk ettirilecek ve üç nüsha düzenlenecek, tahakkuk bildiriminin 1. ve 2. nüshaları ile ilgili saymanlığa intikal ettirilecek, saymanlık ilk nüshayı sarf evrakına bağlayıp, diğer nüshayı aylara göre tasnif edip saklayacaktır. Saymanlar, dairelere göre tahakkuk ettirilen aylık yardım tutarlarını, tek kalemde ve yardımın ait olduğu ayın sonuna kadar, Türkiye Emlak Bankasındaki “Devlet Memurları ve Emeklileri Konut edindirme yardımı hesabına” yatıracaktır. ­­­­­­Adına yardım yapılan memurun yardım süresi ve miktarına ilişkin bilgiler, kurumlarca tutulacaktır. Yardım memurlara görevde bulundukları sürece yapılacak, görevden ayrılınca yardım da duracaktır. (yön.m. 8,9,10)
İşçilere yapılacak yardım ise işverenlerce tahakkuk ettirilerek SSK’na yatırılacaktır. Bunun için “Konut edindirme yardımı bildirim formları” kullanılacaktır. Bu formların ilk iki nüshası kuruma verilecek, üçüncü nüshası ise iş verence saklanacaktır. Kurum yatırılan miktarları, geç yatırma halinde gecikme zammı ile birlikte tahsilatın yapıldığı ayı izleyen ayın sonuna kadar toplu olarak Türkiye Emlak Bankasındaki hesaba yatıracaktır.
Adına yardım yapılan işçinin yardım süresi ve miktarına ilişkin bilgiler, S.S.K.’ca tutulacaktır. İşveren, yardımı süresinde kuruma yatırmazsa, kurum bu yardımı gecikme zammı olarak tahsil ederek aynı hesaba yatırır. (Yön.m. 11).
Ay içinde işe giren işçi için yardım, ertesi ayın başında başlar. Ay içinde işten ayrılan işçinin yardımı tam olarak yapılır. Ayrıca iş veren işten ayrılan işçiye kendisi için ödenmiş yardım miktar ve sürelerini gösteren tasdikli bir belge vermek zorundadır. Çeşitli iş yerlerinde çalışmış ve yardımdan yararlanmış işçiler için kalan sürelerde yapılacak yardım ve yardımların birleştirilmesi işlemi S.S.K.’ca yapılır. (Yön.m.13)
İşverenler konut edindirme yardımı bildirimi süresi içinde doldurup kuruma vermezse kurum yardım miktarını işçi sayısına göre resen tahakkuk ettirerek işvereni tebliğ eder. Bu tebligata işveren bir ay içinde kuruma itiraz edebilir, İtiraz tahsilatı durdurur. Kurumun kararlarına karşı yargı yolu açıktır. (Yön.m.15 )
Emeklilere yapılacak yardımda T.C. Emekli Sandığı emeklileri S.S.K.’u emeklilikleri ve sandık emeklileri için ayrı ayrı düzenlemiştir. (Yön.m.16-25)
5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu ile ek ve değişikliklere emekli olanlar kendi adlarına bağımsız konutu bulunmayanlara, konut yardımı yapacaktır. Emekli olmadan adlarına konut yardımı yapılmaya başlanmış olanlara emekli olduktan sonra, yardım 180 aydan artan süre için yapılır. İştirakçi iken yardım, kurumlarınca, emekli olduktan sonra ise Emekli Sandığınca yapılır.(Yön.m.16)
Vazife malulü aylığı almakta olanlara yardım, aylık bağlanan ayı izleyen ay başlar ve TC Emekli Sandığınca yapılır.(Yön.m.16/IV)
Emekli olanlar yardımdan yararlandıkları süreye ve yardım miktarına ilişkin bilgileri kurumlardan alacak belgelerle TC Emekli Sandığına bildirirler.
Emekli sandığı, emekli adi malul ve vazife malullerine ait yardımları, yardımın ilişkin olduğu ayı izleyen ayın sonuna kadar toplu olarak TÜRKİYE EMLAK Bankasındaki hesaba yatırır yardım süresine ve miktarına ilişkin bilgiler T.C. Emekli Sandığınca tutulur (Yön.m.17 )
Kendi adına bağımsız konutu bulunmazsa bile, 36 ay yardımdan yararlanmış olanlara, kalan süreye ilişkin yardım, T.C. Emekli Sandığı tarafından yapılacaktır. (Yön.m.7/son)
S.S.K. emeklileri de bağımsız konut sahibi değil iseler, konut yardımından yararlanırlar. Çalışırken adlarına konut yardımı yapılmış olanlar için, kalan sürenin konut yardımı kurumca yapılır. Sigortalı olarak çalışırken 36 ay konut yardımından yararlanmış olanlar, konut sahibi olsalar da kalan süre için konut yardımından yararlanırlar (Yön.m.7/son). Yardım, ait olduğu ayı izleyen ayın sonuna kadar kurum tarafından T.C. Emlak bankasındaki hesaba yatırılır (Yön.m.20).
Emekli aylıkları kesilmeksizin, “Sosyal Güvenlik Destek primi ) ödenmek suretiyle sigortalı bir işte çalışanlar için konut yardımı işverenlerce yapılır. Ancak ondan az işçi çalıştıran bir işyerinde çalışan emekli sigortalılar, bu nedenle yardımdan faydalanamıyor ise, bunlar adına yardım ilgili sosyal güvenlik kurumunca yapılacaktır. (Yön.m.21/III).
S.S.K. Emeklilerine yapılacak yardımın toplamı, aylık olarak maliye ve gümrük bakanlığına, hazine ve dış ticaret müsteşarlığına bildirilir. Bu yardımların toplamı, bildirimin yapıldığı ay içinde hazinece SSK’ya ödenir (Yön.m.22)
506 sayılı kanunun geçici 20. maddesine tabî banka, sigorta ve reasürans şirketleri, ticaret odaları,sanayi odaları, borsalar ve bunların oluşturduğu birlik personeli sosyal sigorta sandıkları da diğer resmi sosyal güvenlik kurumları yanında üyelerine malullük ve yaşlılık aylığı yardımı yapmaktadır. 3320 sayılı kanun, 991 sayılı kanunla S.S.K.’na devredilen sandıklarla, geçici 20. maddesine tabi olarak faaliyetine devam eden sandıklardan malullük veya yaşlılık aylığı alanlara da konut yardımı yapılmasını ön görmüştür. (m.1/ c). Bunlarında bağımsız konut sahibi olmaması gerekir. Daha önce yardım yapılmışsa emekliliklerinde yarım kalan süre için yapılır.(Yön.m.23). 36ay yardım almış olanlara konutu olsa da kalan süre için yardım yapılır (Yön.m.7/son). Bunlar için çalışırken ödenmiş olan yardımın süre ve miktarı işveren tarafından Sosyal Sigorta Sandığına bildirilir (Yön.m.23/IV).
Sosyal Sigorta Sandıklarınca yapılan aylık yardım toplamı, yapılma tarihini izleyen bir hafta içinde ilgili işveren kuruluşlarına bildirilir. Bir ay içinde ilgili kuruluş, istenen yardım toplamını Sosyal Sigorta Sandıklarına öder. İşveren kuruluşu bulunmayan sandıklara ilişkin ödemeler, ilgili işveren kuruluşunun tasfiyesini üstlenen kuruluşça yapılır.(Yön.m.25) Böylece sandıklar açısından bir ayrın yapılarak, yardımın hazineden değil işveren kuruluşundan karşılanması esası benimsenmiştir.


a-Yardımın Nemalandırılıp Kullandırılması :

TC Emlak Bankası konut edindirme hesaplarında toplanan paraları altışar aylık vadeli hesaplara aktarır ve yasal faiz uygular. (Yön.m.27/ I)
Başbakanlık toplu konut ve kamu ortaklığı idaresi başkanlığı, toplanan paraları, devlet tahvili, hazine bonosu veya gelir ortaklığı senedine yatırarak da nemalandırabilir. (Yön.m.27/II)
Yardım kullandırılması esasları , temel kural olarak, yasanın 5. md.’de yer alınmış ayrıntılar yönetmeliğin 28-31. maddesinde düzenlenmiştir.
Başvuru için konutu bulunmayanlar adına en az 18 ay, konutu bulunanlar ise en az 36 ay yardım yapılmış olmalıdır. Başvuru T.C. Emlak Bankasına yapılacak başvuruya nüfus hüviyet cüzdanı aslı veya onaylı örneği, tapu senedi, onaylı proje, adına ne kadar yardım yapıldığını gösteren ilgili kurumdan alınmış “konut edindirme yardımı ve kullanım talep formu” eklenecektir. Yardım, toplu konut fonu kredisinin ödenmesi için kullanılacaksa ilgili bankadan alınacak kredi borcunu, taksit başlangıç tarihini, taksit tutarını ve konutların kullanım alanını 75 metrekare geçmediğini gösteren belgede eklenecektir. (Yön.m.28/I)
Kooperatif veya sosyal yardım kurumlarının inşa edecekleri konutlardan edinmek amacıyla bu kuruluşlara ortak veya üye olanlar tapu senedi yerine ortaklık veya üyelik belgesi ve üyeye isabet eden konutun 75 metre kareyi geçmediğini gösteren noter onaylı kura zabtı da eklenecektir. Proje ibrazı mümkün değilse, kullanım alanını 75 metre kareyi geçmediği ve yapının mevzuata uygunluğu Türkiye Emlak Bankasınca tespit edilecektir. (Yön.m.28/III)

b-Yardımın İlgiliye Ödenmesi

Başvurular Türkiye Emlak Bankasınca incelenerek, yasa ve yönetmeliğe uygun bulunursa, yönetmelik ekindeki formda belirtilen yardım miktarı ile hesaplanacak nema tutarı bir seferde yardımdan yararlanacak kişiye ödenir. Ancak daha sonra toplu konut fonundan kredi kullanılması veya kredi borcunun geri ödenmesi hallerinde, yardım kullananın talebi ile ilgili bankanın bildirisi üzerine, her ay kredi borcundan düşülmek üzere aylık yardım tutarı kadar Türkiye Emlak Bankası tarafından ilgili bankaya aktarma yapılır. Bu aktarma 180 aylık yardım süresi veya kredi borcu bitene kadar sürer. (Yön.m.30/a)
Yardım ödemesi yapılmadan toplu konut fonundan kullanılmış bir kredi borcu varsa, T. Emlak Bankasınca nemalı meblağ, kredi borcundan düşülmek üzere bir seferde ilgili bankaya ödenir. Diğer aylardaki yardımlarda yine kredi borcundan düşülmek üzere ilgili bankaya aktarılır. Bu aktarma 180 aylık yardım süresi veya borcu bitene kadar sürer. (Yön.m.30)
Ölüm halinde yardım ve neması ilgilinin mirasçılarına ödenir. Mirasçılara ödenme yapılabilmesi için veraset ilamı ve konut edindirme yardımı kullanım talep formunun T. Emlak bankasına verilmesi gerekir.(Yön.m.31)



6) Öğretmenliği desteklemeye yönelik yardımlar

3580 sayılı “Öğretmen ve Eğitim Uzmanı yetiştiren Yüksek Öğretim Kurumlarında parasız Yatılı veya Burslu Öğrenci Okutma ve Bunlara Yapılacak Sosyal Yardımlara İlişkin Kanun” a göre amaç öğretmenlik mesleğini ve eğitim uzmanlığını cazip hale getirerek eğitimin kalitesini yükseltmektir. Bu amaçla parasız yatılı veya burslu öğrenci okutulacaktır.(m.1) Burslu öğrencilere verilecek burs miktarı ile parasız yatılı öğrencilere verilecek harçlık miktarı M.E.B’nın teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca tespit edilir.(m.10)
Parasız yatılı öğrencilerin belirlenecek miktarda kitap, kırtasiye ve diğer eğitim giderleri ile parasız yatılı ve burslu öğrencilerin muayyene ve tedavi giderleri M.E.B. tarafından karşılanır. (m.11).



§ 3-TAZMİNAT KARAKTERİ TAŞIYAN SOSYAL YARDIMLAR


1) Muhtaç Asker Ailelerine Yardım

4109 sayılı kanunla gerek sulh gerekse savaş zamanında 45 günden fazla askerlik yapanların bu süre boyunca muhtaç ailelerine yardım yapılması öngörülmüştür (m.1/1). Bu yardımların ilgilinin usul ve füruû, karısı, kardeşleri yararlanır. Bunun için geçimlerinin askere gidince sağlanıyor olması ve geçimlerini sağlayacak başka imkanlarını bulunmaması gerekir.(m.2) Bu yardım askerlik süresince devam eder. Yardım miktarı o yerde en az geçimi sağlayacak ölçüde olacak, şehir ve kasabalarda belediye meclislerince, köyde ihtiyar heyetlerince belirlenip uygulanacaktır. (m.3) İhtiyaçlarını kısmen giderebilenlere kısmi yardım yapılır.(m.3/III)

2) Vatan Hizmetinde Bulunmuş İstiklâl Madalyası Sahiplerine Yardım

1005 sayılı kanunla, milli mücadeleye katılıp İstiklâl madalyası almış olanlarla, 1950-1953 arasında Kore savaşlarına fiilen katılmış Türk vatandaşlarına ve 1974 yılında gerçekleştirilen 1. ve 2. Kıbrıs Barış Harekatına Kıbrıs'ta fiilen görev alarak katılmış Türk vatandaşlarına hayatta bulundukları sürece vatani hizmet tertibinden aylık bağlanması ön görülmüştür.[35]
Aylık 1500 gösterge memur maaş katsayısı ile çarpılarak bulunur.[36] Bu aylıklar hiçbir şekilde haczedilemez.
Vatani hizmet tertibinden aylık alanların durumları peş peşe çıkarılan yasalarla (2943, 3688, 3761 sayılı kanunlar) düzeltilmeye çalışılmış, son olarak ta 04.08.1999 gün ve 4432 sayılı kanunla gösterge rakamı 4000’e yükseltilmiştir. Böylece 01.07.1999’dan itibaren yürürlüğe giren 12 000 kat sayısı göz önünde tutulacak olursa söz konusu kişilere bir ayda ödenecek olan para 48 milyon TL’ye yükseltilmiştir. Bu kişiler ve kendilerine refakat eden eşlerine ve dul eşe, trenlerde ve Denizcilik bankası gemilerinde ve belediye araçlarında ücretsiz yolculuk etme ve Devlet Hastanelerinde ücretsiz tedavi edilme olanağı tanınmıştır (m.2) 1993 yılı itibari ile vatani hizmet tertibinden aylık alanların sayısı (Kore ve Kıbrıs Gazileri dahil) 50.000 civarındadır. Vatani hizmet tertibi aylıklarının bağlanması hakkında 28.05.1986 tarih ve 3292 sayılı kanunda hiçbir karşılık ve çıkar gözetmeksizin üstün başarı ve çaba ile Türk vatanına hizmet etmiş ve bu hizmetleri belgelenmiş Türk vatandaşlarına veya bunların ölümleri halinde muhtaç durumdaki aile bireylerine vatani hizmet tertibinden aylık bağlanmasını ön görür.(m.1) Bu aylıkların miktarı ilgilinin kendisi için 700, dul eşi için 550, yetim çocukları ve bakmakla yükümlü olduğu diğer yakınları için 400 gösterge rakamını yürürlükteki katsayı ile çarpımı kadardır. İlgililere hayatta kaldıkları sürece ödenir.(m.2)
3) Görevleri Nedeni ile Yaralanan Yahut Ölen Bazı Kamu Görevlilerine Yardım.

3292 sayılı kanunun (RG.,03.06.1986, 19120 ) amacı hiçbir karşılık ve menfaat gözetmeksizin üstün başarı ve gayretle Türk vatanına hizmet etmiş ve bu hizmetleri belgelenmiş olan Türk vatandaşlarına veya bunların ölümleri halinde muhtaç duruma düşen aile fertlerine vatani hizmet tertibinden bağlanacak aylıkların usul ve esasları düzenlenmektedir.(m.1)
Aylık Maliye ve Gümrük Bakanlığının teklifi üzerine Bakanlar Kurulu kararı ile bağlanabilir. (m.2/I)
Aylığın miktarı ilgililerin kendileri için 700, dul eşleri için 550, bakmakla yükümlü oldukları öbür yakınları için 400 gösterge rakamı, memur katsayısı ile çarpılarak bulunur. (m.2/II)
Aylık alanların ölümleri halinde aylıkları dul eşlerine dul kaldıkları sürece, erkek çocuklarına öğrenime devam etmiyorsa 18, orta öğrenime devam ediyorsa 20, yüksek öğrenime devam ediyorsa 25 yaşına doldurana kadar ödenir. Kız çocukları ise evlenmedikleri sürece aylık almaya devam ederler. Baba ve dul analarına ise muhtaç olmaları koşuluyla ödenir.
Evlenme nedeni ile aylığı kesilenler, sonradan dul kalır ve muhtaç duruma düşerse eski aylıkları yeniden bağlanır.(m.3)
3292 sayılı kanun, 2150 sayılı kanun ile değişikliklerini öteki kanunların bu kanuna aykırı yükümlerini de yürürlükten kaldırmış(m.5) öbür kanunların 2150 sayılı kanuna yapmış oldukları yollamaları 3292 sayılı kanuna yapılmış sayılmıştır.
2330 sayılı kanunun amacı barış da güven ve asayişi koruma, kaçakçılığı önlemek, izlemek ve araştırmakla görevli olanların bu görevlerinden dolayı yada yapmış oldukları hizmet nedeni ile derhal veya sonradan ölmeleri veya sakat kalmaları halinde ödenecek tazminatı ve bağlanacak aylığı belirlemektir.(m.1)
Kanunun kapsamına iç güvenlik ve asayişin korunması veya kaçakçılığın önlenmesi, izlenmesi ve soruşturulması ile görevli Jandarma Genel Komutanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve Sahil Güvenlik Komutanlığı personeli, Silahlı Kuvvetler mensupları, MİT mensupları, çarşı, mahalle ve kır bekçileri, orman memurları ve personeli, gümrük muhafaza amir ve memurları girer.(m.2/a) Bunlara ek olarak, asayiş ve kaçakçılıkla ilgili olayları soruşturmakla görevli adli ve askeri hakimleri, cumhuriyet savcı ve yardımcılarını, askeri savcı ve yardımcılarını, güvenlik kuvvetleri ile birlikte görev yapan mülki idare amirlerini, ceza ve tutukevlerini iç ve dış güvenliğini sağlamakla görevli personeli, bu araştırma ve soruşturma sırasında hizmetlerinden yararlanılması zorunlu olan ve yetkililerce kendilerine görev verilen kamu görevlileri ve sivilleri de kapsama almıştır. 1990 da maddeye üç bent daha eklenmiş, güvenlik kuvvetlerine kendiliklerinden yardımcı olmuş olanlara, Devlet güçlerini sindirmek amacına yönelik olarak yapılan saldırılara maruz kalan kamu görevlileri ve bunların saldırıya maruz kalan eş, füru, ana baba ve kardeşleri de kapsama alınmıştır.
Kanunun 3. mad. (31.12.1987 tarihindeki değişiklikle), nakdî tazminatın miktarını belirlemektedir. Buna göre, ölenlerin yasal mirasçılarına, en yüksek devlet memuru brüt aylığının ek gösterge dahil olmak üzere 30 katı tutarında tazminat ödenir. Sakatlananlara, bu miktarın % 25’inden % 75’ine kadar; yaralananlara ise bu miktarın % 20’sini geçmemek üzere sakatlık ve yaralanma derecesine göre nakdî tazminat verilecektir.
Kanunun 4. Maddesinde ise Aylık Bağlanmasını Şöyle Düzenlemektedir:
1- Sakatlanarak bağlı oldukları sosyal güvenlik mevzuatına göre emekli edilenlere görev malulü aylığı
2- Emekli aylığı almakta iken sakatlananların aylıkları görev malulü aylığına dönüştürülür.
3- Ölüm halinde bağlanacak görev aylığı, dul ve yetimlerine intikal ettirilir.
4- Herhangi bir sosyal güvenlik kurumuna bağlı olmayanlara sakatlanmaları halinde, 657 sayılı kanunun 36. maddesine göre hesaplanacak görev aylığı bağlanır. Ölümlerinde ise görev malûllüğü aylığı % 25 artırılarak dul ve yetimler bağlanır.

Yaralanma, sakatlanma veya ölüm, görev sona erdikten sonrada olsa olay görevle ilgili ise yardım yine yapılacaktır (değ.m.5).Bu yardımlar dışında ölenlerin veya çalışamayacak derecede sakatlananların çocukları, devlete ait yatılı eğitim kurumlarında ücretsiz olarak okutulurlar.(değ.m.7)
Daha sonra 2453 sayılı ve 23.04.1981 tarihli olan ve yurt dışında sürekli veya geçici görevle bulunan ve bu görevleri nedeni ile karşılaştıkları terör olayları sonucu ölen sakat kalan yada yaralananların 2330 sayılı kanundan yararlanmaları ön görülmüştür. Bunların mallarının zarar görmesi halinde, bu zarar sigorta şirketleri veya yabancı makamlarca karşılanmazsa kurumlarca ödenecektir. (m.3)
2566 sayılı ve 18.12.1981 tarihli kanun ise 2330 sayılı kanunun uygulama alanı daha da genişletilerek, güven ve asayişi bozan eylemleri nedeni ile yakalanan, gözaltına alınan, tutuklanan veya hükümlü bulunanların muayene ve tedavileri ile görevlendirilenlerin, bu görevleri nedeni ile öldürülen, sakatlanan veya yaralanan sağlık personeli ile kaçakçılık olaylarında görev alanlarda mayınlanmış sahaların temizlenmesinde görev alanlardan ölen, sakatlanan veya yaralananları da kapsamada almıştır.
3713 sayılı kanun terör suçları ile mücadele amacı güder. Bu kanunun 20. maddesinde terör ve anarşi ile mücadelede görev yapanların korumaya yönelik önlemlere yer vermiş; 21. Maddesinde de görev sırasında Malûl olanlara bunların dul ve yetimlerine yapılacak yardımı düzenlemiştir. Bu hükme göre memur ve kamu görevlerinden yurt içinde ve yurt dışında görev yaparken veya görevleri sona ermiş olsa da bu görevlerinden dolayı terör eylemlerine muhatap olarak yararlanan sakatlanan ölen veya öldürülenler hakkında 2330 sayılı nakdi tazminat ve aylık bağlanması hakkında kanun hükümleri uygulanır. Ayrıca malul olanlarla, ölenlerin aylığa müstahak dul ve yetimlerine bağlanacak aylığın toplam tutarı, bunların görevde olan emsallerinin almakta oldukları aylıklardan; emekli olanların öldürülmeleri halinde ise, dul ve yetimlere bağlanacak aylığın toplam tutarı, kanuna göre kendilerine bağlanabilecek emekli aylığından az olamaz. Az olması halinde fark tazminat olarak ilgili sosyal güvenlik kurumu tarafından ödenir ve karşılığı hazineden alınır.(m. 21/a)
Malûl olanlarla, ölenlerin dul eşleri ve reşit olmayan çocukları, yurt içinde Devlet Demir yollarında, Denizyolları şehir hatlarında ve belediye toplu taşıt araçlarında ücretsiz seyahat ederler (m.21/d)

4) Yabancı Ülkelerde Türk Kültürüne Hizmet Eden Öğretmenlere Yardım

16.12.1960 tarihinde 168 sayılı kanun (RG.,28.12.1960,10692) ise, sadece yabancı ülkelerde Türk kültürüne hizmet eden Türk asıllı yabancı uyruklu öğretmenlere sosyal yardım amacı güder. Bu yardım bizzat ilgiliye, ölümü halinde ise, eş ve çocuklarına yapılır.
Yapılacak sosyal yardımın esas ve oranları ile ödeme koşulları ilgililerin hizmet yılları, emsallerine verilen emekli aylıkları, yöresel geçim endeksleri dikkate alınarak Dışişleri, Maliye, M.E.B. ile T.C. Emekli Sandığı tarafından ortaklaşa belirlenir. (m.2) Bu yardımdan yararlanılabilinmesi için, ilgilinin herhangi bir kurumdan veya ülkeden yeterli maddi yardım veya emekli aylığı almamakta oluşu, Türk kültürüne ve devrimlerine aykırı davranmaması, görevinden ayrılması gerekir. (m.3) Bunların durumları Dışişleri Bakanlığı'nca tespit edilir, sicilleri ise M.E.B. tarafından tutulur. (m.4) Yapılacak sosyal yardım, Dışişleri Bakanlığı bütçesindeki özel fasıldan ödenir. (m.5)

5) TSK’nin Bazı Görevlerinde Çalışanlara Yardım Verilmesi

2629 sayılı kanunla (RG.,28.02.1982, 17619 M.) T.S.K’ ya bağlı Pilot, Silah Sistem Operatörü, Uçuş Ekibi Personeli, Paraşütçü, Deniz Altıcı, Dalgıç ve Kurbağa Adamlara ödenecek şehitlik ve sakatlık tazminatı düzenlenmiştir. Bunlardan şehit olanların yasal mirasçılarına albay maaşının 50 katı tutarında tazminat ödenecektir. (m.13) Sakatlananlara ise, sakatlık derecesine göre bu miktarın % 75'i ile %25'i kadar bir miktar ödenecektir. (m.14)[37]

-KAYNAKÇA-

1) TÜRK METAL SANAYİCİLERİ SENDİKASI, SOSYAL YARDIM TANIMI VE SÜRE GELEN YANLIŞ UYGULAMA

2) PROF.DR. ALİ GÜZEL / ALİ RIZA OKUR , SOSYAL GÜVENLİK HUKUKU, 5. BASI, İSTANBUL , 2000

3) KAMU-İŞ, İŞ HUKUKU VE İKTİSAT DERGİSİ CİLT 5, SAYI 2 , 2000
4) PROF. DR. ALİ NAZIM SÖZER , KAMU-İŞ, TÜRKİYEDE SOSYAL HUKUK , ANKARA, 1994
5) PROF. DR. A. CAN TUNCAY , SOSYAL GÜVENLİK HUKUK DERSLERİ 9. BASI , İSTANBUL , 2000



[1]Türk Metal Sanayiciler Sendikası, Sosyal Yardım Tanımı ve Süregelen Yanlış Uygulama

[2] DOÇ.DR Ali Nazım Sözer TÜRKİYEDE SOSYAL HUKUK (KAMU İŞ) 1994 ANKARA

[3]Prof. Doç. Ali Güzel-Ali Rıza Okur. SOSYOL GÜVENLİK HUKUKU 5. BASI İSTANBUL 2000

[4]Talat CANBOLAT , Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu Uygulaması , Çimento İşveren , Ocak 1993 ,C.7 , Sa;1 ,

[5]Sait DİLİK , Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu , Çimento İşveren , Mart 1987 , C: 1, Sa. 2 , s.10-11

[6] Dilik, Sosyal Yardımlaşma, 12

[7] Gençlerin Sosyal Güvenliği ve Gençlik Politikaları, Sosyal Planlama Genel Müdürlüğü, mayıs 1922, 32 (gençlerin sosyal güvenliği)

[8] Türk Aile Yapısı, DPT. Yayını, Ankara 1989, 152; Kadir ARICI, Ailenin Sosyal Güvenlik Raporu, Türkiye Aile Yıllığı 1990, T.C. Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Ankara 1990, 134; H. Necdet ÖZEROĞLU, Sosyal Yardımlaşma, Dayanışma Vakıfları, Mülkiyeliler Birliği Dergisi temmuz 1989, Sa: 109, 64; Beşir ATALAY, Devlet Tarafından Aileye Yapılan Transferler, Türkiye Aile Yıllığı 1990, T.C. Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu, Ankara, 1990, 116; CANBOLAT, 116

[9]3359 sayı, madde 11/2; CANBOLAT, 12, 13

[10] Vakıf yönetimleri ile ilgili yeni öneriler için bkz., Sabri BAŞKÖY , Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları üzerine Bazı düşünceler , İdarecinin Sesi , Eylül 1992 , 31 vd.;CANBOLAT,11

[11] Dilik, Sosyal Yardımlaşma ,15

[12] Dilik, Sosyal Yardımlaşma ,15

[13] Dilik, yardımların bir gereğe mahsus olduğunu kabul etmektedir, Sosyal Yardımlaşma , 15

[14]

[15]Mustafa Yücel ÖZBİLGİN/ M. Doğan HATİPOĞLU,Mülki İdare Amirlerinin Sosyal Yardımlaşmayı Teşvik Vakıflarına ilişkin icraatlarının değerlendirilmesi ve denetlenmesi,Türk İdare dergisi , Eylül 1987 , 89 vd.

[16] Selçuk YAŞAR, 2000 Yılına Doğru Türkiye’deki Yanlış Kanunlar ve Uygulamalar, Mesaj:4.Vakıflar Üzerindeki Siyasi Etkinin Nedenleri Hakkında, Özeroğlu, 65,66


[17] RG.31.08.1983, 18151.K.ARICI, Ailenin Sosyal Güvenlik Raporu, Türkiye Aile Yıllığı 1990, 134;Y.ALPER,1990’lı yılların başında Türk Sosyal Güvenlik Sisteminin Karşılaştığı Temel Problemler, Çimento İşveren,Kasım 1990,5; Sözer ,Sosyal Hukuk, 95 vd.

[18] SSK. İstatistik Yıllığı 1998,22

[19] Anılan nitelik 2022 SY.,md.1/1’in 05.03.1992 T. Ve 3738 SY. ile tadilinden önce ayrıca yaşlar bakımından da aranmaktaydı.


[20] Gelirleri toplamının aylık ortalaması 2022 SY’ ye göre bağlanacak aylıktan az olanlar yoksul kabul edilir.


[21] 05.03.1992 T. Ve 3783 SY. md. İle tadil edilen 2022 sy., md.1/1

[22] TUNCAY, 53, GÜZEL/OKUR, 492; AYHAN, 48,49

[23] S.Dilik, Yaşlılık sigortasında 3246, 3279 sayılı kanunlar, Ekonomide Ankara, Ankara Ticaret Odası yayınları.

[24] Bu konuda bakınız ; S. Dilik, Türkiye'de Sosyal Güvenlik Sistemi, Tarihsel Açıdan Bakış, Türkiye ve Almanya'da Sosyal Güvenlik Reformu, Uluslar Arası Konferans, Ankara 1997, s. 111-139

[25] S. Dilik, Türkiye'de Sosyal Sigortalar Kanunu, s. 190, Ankara, 1971

[26] Sigortalı son üç ayda çalışmamışsa, sırasıyla daha önceki 3 aylık dönemlerin günlük ortalaması


[27] Bu konuda bakınız ; S. Dilik, Türkiye'de Sosyal Güvenlik Sistemi, Tarihsel Açıdan Bakış, Türkiye ve Almanya'da Sosyal Güvenlik Reformu, Uluslar Arası Konferans, Ankara 1997, s. 111-139

[28]Sinema ve müzik sanatı destekleme fonu hakkındaki yönetmelik (md.1) (RG:04.09.1986,19211)


[29] 2090 SY., md.1; Tabi Afetlerden Zarar Gören çiftçilere Yapılacak Yardımlar Hakkında Yönetmelik, md.1, bkz.,RG:04.11.1978, 16453


[30] Kanun evvel 1341 T. Ve 682 SY’lı Her Nevi Fidan ve Devlet Uhdesinde Bulunan Arazinin Fidanlık İhdası İçin ziraat Vekaletine ve İdare-i Hususiyelere Bilabedel Tefvizi Hakkında Kanun md.1

[31] 26 Mayıs 1926 t.’li 859 S’ li İpek Böceği ve Tohumu Yetiştirilmesi ve Muayyene ve Satılması Hakkında Yasa md.16

[32] KUTSAL “Konut edindirme yardımı yasasının esasları ve doğurduğu bazı sorunlar” 405 vd.;POYRAZ “ Konut edindirme yardımı “ 3 vd.;YÜKSEL “Konut edindirme yardımı” 3 vd.


[33] Yönetmelik m. d/ II ;bu konuda eleştiriler için bkz. KUTSAL , 32-34

[34]Kanun m.3;Yön.m.6; yardım miktarı zaman zaman artırılmaktadır, bkz. BKK.87/12460, (RG.,31.12.1987, 19681; 14.12.1989, 89/14891, RG., 26.12.1989, 20384 ) son olarak ta 28.12.1990 t, 90/1325 SY’lı BKK. İle (RG., 30.12.1990, 20741) konut edindirme yardımı aşağıdaki gibi düzenlenmiştir:
İlk 6 ay için ayda 17 500 TL toplam 105 000 TL.
İkinci 6 ay için ayda 37 500 TL. Toplam 225 000 TL.
Üçüncü 6 ay için ayda 45 000 TL. Toplam 270 000 TL.
Dördüncü 6 ay için ayda 58 000 TL. Toplam 348 000 TL
Kalan süreler için ayda 80 000 TL. Toplam 12 480 000 TL.

[35] Değişik madde 1, 09.01.1983 de 2943 sayılı yasa ile 28.08.1991 de de 3761 sayılı yasa ile değiştirilip kapsamı genişletilmiş ve yardım miktarı artırılmıştır.

[36] 01.07.1992- 31.12.1992 dönemi için yardım miktarı 1500. 651=976500 TL dir.


[37] Bu konuda vazife malullerinin nevileri ile dereceleri hakkındaki (RG.,15.08.1953, 8485 ) sakatlık dereceleri esas alınacak ve 1. derecede sakatlara % 75, 2. derecede sakatlara %65 , 3. derecede sakatlara % 55, 4. derecede sakatlara % 45, 5. derecede sakatlara %35 ve 6. derecede sakatlara %25 oranında aylık bağlanacaktır. Yaralanma veya sakatlık bu derecede olmamakla birlikte, görevden ayrılmaya neden olmuşsa aylık bağlanma oranı % 20 olacaktır.(m.14/6)
Bu makaleden kısa alıntı yapmak için alıntı yapılan yazıya aşağıdaki ibare eklenmelidir :

"Sosyal Yardım" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Erdoğan Bal'e aittir ve makale, yazarı tarafından Türk Hukuk Sitesi (http://www.turkhukuksitesi.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır.

Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak yazarının izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz.


[Yazıcıya Gönderin] [Bilgisayarınıza İndirin][Arkadaşa Gönderin] [Yazarla İletişim]
Bu makaleye henüz okuyucu yorumu eklenmedi. İlk siz yorumlayın!
» Makale Bilgileri
Tarih
19-07-2006 - 00:40
(6494 gün önce)
Yeni Makale Gönderin!
Değerlendirme
Şu ana dek 4 okuyucu bu makaleyi değerlendirdi : 3 okuyucu (75%) makaleyi yararlı bulurken, 1 okuyucu (25%) yararlı bulmadı.
Okuyucu
36899
Bu Makaleyi Şu An Okuyanlar (1) :  
* Son okunma 5 saat 8 dakika 41 saniye önce.
* Ortalama Günde 5,68 okuyucu.
* Karakter Sayısı : 115808, Kelime Sayısı : 11489, Boyut : 113,09 Kb.
* 7 kez yazdırıldı.
* 1 kez arkadaşa gönderildi.
* 14 kez indirildi.
* 21 okur yazarla iletişim kurdu.
* Makale No : 315
Yorumlar : 0
Bu makaleye henüz okuyucu yorumu eklenmedi. İlk siz yorumlayın!
Makalelerde Arayın
» Çok Tartışılan Makaleler
» En Beğenilen Makaleler
» Çok Okunan Makaleler
» En Yeni Makaleler
THS Sunucusu bu sayfayı 0,14672589 saniyede 14 sorgu ile oluşturdu.

Türk Hukuk Sitesi (1997 - 2016) © Sitenin Tüm Hakları Saklıdır. Kurallar, yararlanma şartları, site sözleşmesi ve çekinceler için buraya tıklayınız. Site içeriği izinsiz başka site ya da medyalarda yayınlanamaz. Türk Hukuk Sitesi, ağır çalışma şartları içinde büyük bir mesleki mücadele veren ve en zor koşullar altında dahi "Adalet" savaşından yılmayan Türk Hukukçuları ile Hukukun üstünlüğü ilkesine inanan tüm Hukukseverlere adanmıştır. Sitemiz ticari kaygılardan uzak, ücretsiz bir sitedir ve her meslekten hukukçular tarafından hazırlanmakta ve yönetilmektedir.