Ana Sayfa
Kavram Arama : THS Google   |   Forum İçi Arama  

Üye İsmi
Şifre

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, Esas: 2013/19-2238, Karar: 2015/1062 İçtihat

Üyemizin Özeti
Kararda, bononun, hamil tarafından, bile bile borçlunun zararına hareket ederek iktisabı konusu -hayatın olağan akışı- kavramı çerçevesinde irdelenmiştir.

Keşideci, bononun bedelsiz olduğuna ilişkin şahsi def'iyi lehtara karşı ileri sürebilir ise de, hamil davalıya karşı ileri sürebilmesi için, hamilin kötüniyetle iktisabını ispatı gerekir.

Dosya kapsamından, taraflar arasındaki maddi ve hukuki olguların gerçekleşme biçimi bir bütün olarak değerlendirildiğinde; senet lehtarının ilk cirosunun sahte oluşu, ondan sonraki cirantaların bilinememesi, bedelsiz olduğu sabit olan bononun, davalı hamil tarafından açık kimlik ve adresini bilmediği kişiden miktarı oldukça yüksek borç para karşılığında devraldığını beyan etmesi, dinlenen davacı tanıklarının beyanlarında adı geçen dava dışı N____ M____'nun bildiği Muğla ili Milas ilçesindeki davacı taşınmazlarına takibin kesinleşmesini müteakip hemen haciz konulması karşısında, davalı hamilin, bonoyu, davalı cirantadan iktisap ederken iyiniyetli olduğunu ileri sürmesi hayatın olağan akışına aykırı düşmektedir. Zira, lehtarın ilk cirosunun sahte olduğunu hamilin bilmesi gerekmez ise de, bonoyu devraldığı kendi cirantasının kim olduğunu bilmediğini ileri sürerek, senedi iyiniyetle devraldığını ileri süremez. Dolayısıyla davalı hamilin bonoyu kötüniyetle iktisap ettiğinin kabulü gerekir.

KARAR DÜZELTME KABUL KARARI İÇİN BKZ: http://www.turkhukuksitesi.com/serh.php?did=16871
(Karar Tarihi : 25.3.2015)
"Taraflar arasındaki "menfi tespit" davasından dolayı yapılan yargılama sonunda; Ankara 6. Asliye Ticaret Mahkemesince davanın kabulüne dair verilen 13.07.2011 gün ve 2008/611 E., 2011/371 K. sayılı kararın incelenmesi davalılardan E____ G____ vekili tarafından istenilmesi üzerine, Yargıtay 19. Hukuk Dairesinin 02.05.2012 gün ve 2011/14950 E., 2012/7342 K. sayılı ilamı ile;
(… Davacı vekili, müvekkilinin davalılardan M____ M____'e olan borcuna karşılık vade kısmı boş 03.06.2006 tanzim tarihli, 250.000 USD bedelli bono verdiğini, davalıya olan borcunu dava dışı N____ M____ vasıtasıyla ödediği halde dava dışı N____ M____'nun sahte imza ile senedi davalı M____ M____ adına ciro ettiğini, senedin arkasında diğer davalılar A____ Ö____ ve M____ Y____'ın ciranta olarak gözüktüğünü, son hamil durumundaki davalı E____ G____'in bu senede dayalı olarak müvekkili aleyhine icra takibi yaptığını, adı geçenin yetkili hamil sayılamayacağını ileri sürerek senetten dolayı davalılara borçlu olmadığının tespitine, icra takibinin iptaline, %40 tazminatın davalı E____ G____'den tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı M____ M____, davacının, dava konusu bonoya bağlanmış borcunu dava dışı N____ M____ aracılığıyla ödediğini, kendisinin de senedi bu kişiye verdiğini, ancak sahte imza ile senedin ciro edildiğini belirterek, hakkında açılan davayı kabul ettiğini bildirmiştir.

Davalı E____ G____ vekili, müvekkilinin iyi niyetli üçüncü kişi hamil olduğunu, davacının lehtara karşı ileri sürebileceği def'ileri müvekkiline karşı ileri süremeyeceğini belirterek davanın reddine, %40 tazminata karar verilmesini istemiştir.

Diğer davalılar davaya cevap vermemişlerdir.

Mahkemece, davacının bedelsizlik konusundaki iddiasını, senedin lehtarı M____ M____'in ikrarı ve düzenlediği ibraname ile kanıtladığı, senedin kötü niyetle veya ağır kusurla iktisap edildiği yolundaki iddiasını haksız fiilin söz konusu olmasından dolayı tanık dahil her türlü delille kanıtlayabileceği, davalı E____ G____'in senedi kendisinden önceki ciranta davalı M____ Y____'a elden verdiği 250.000 USD borç paraya karşılık ciro ile devraldığını, ancak adı geçen cirantanın açık adresini bilmediğini belirttiği, bir kimsenin bu miktardaki parayı açık adresini ve kimlik bilgilerini bilmediği bir kişiye vermesinin hayatın olağan akışına uygun olmadığı, senedin lehtarı M____ M____'in yerine sahte imza atılarak tedavüle sokulduğunun icra mahkemesince alınana raporla tespit edilmiş olduğu, davalılar A____ ve M____'nın gerçekte olmayıp var sanılan şahıslar olmasına göre davalı hamil E____ G____'in senedi kötüniyetle iktisap ettiğinin anlaşıldığı gerekçesiyle davanın kabulüne, davacının 15.07.2008 vade tarihli 250.000 USD bedelli bonodan dolayı davalılara borçlu olmadığının tespitine, %40 kötüniyet tazminatının davalı takip alacaklısı E____ G____'den tahsil edilerek davacıya verilmesine karar verilmiş, hüküm davalılardan E____ G____ vekilince temyiz edilmiştir.

TTK.nun 690.maddesi yollaması ile bonolarda da uygulanması gereken aynı Yasa'nın 589.maddesi uyarınca; "poliçe, poliçe ile borçlanmaya ehil olmayan kimselerin imzasını, sahte imzaları, mevhum şahısların imzalarını yahut imzalayan veya namlarına imzalanmış olan şahısları herhangi bir sebep dolayısıyla ilzam etmeyen imzaları taşırsa, diğer imzaların sıhhatine bu yüzden halel gelmez."

İmzaların bağımsızlığı (istiklali) şeklinde tanımlanan bu ilke, poliçeye atılan her geçerli imzanın (keşidecinin, cirantanın, avalistin, kabul eden muhatabın imzası gibi) sahibini bağladığını, geçersiz imzanın sahiplerini sorumlu kılmamalarına rağmen poliçenin geçerliliğini ortadan kaldırmadığını ifade eder. Geçerli imzaların sahipleri, başkasının imzasının geçersiz olduğunu ileri sürerek kambiyo sorumluluğundan kurtulamazlar; geçersiz bir imza sahibini bağlamaz. Ancak, ciro zincirini de koparmaz. İmzaların bağımsızlığı ilkesi, ciro zincirinde bulunan imzalardan birinin veya bazılarının sahteliğine dayanılarak menfi tespit davası açılmasına olanak sağlamaz. Diğer bir deyişle, "İmzaların istiklali (bağımsızlığı)" ilkesine göre, senet lehtarının veya diğer cirantaların ciro imzasının sahte olması hali, diğer imza sahiplerinin ve özellikle senedin asıl borçlusu olan keşidecinin senetten kaynaklanan sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Poliçeye imza koyan kişi, diğer imzaların geçersiz veya sahte ya da mevhum kişilere ait olmasının riskini de taşır. Buna göre her imza kendi sahibini, diğer imzalardan bağımsız olarak bağlar. Poliçe üzerinde şekil bakımından tamam ve görünüşe göre sahibini bağlayan bir imzanın bulunması yeterlidir. Kanun yapıcı, TTK.nun 589.maddesinde senedin geçerliliğinin, sorumluluktan tamamen bağımsız şekilde mevcut olabileceğini kabul etmiştir. Senetteki imzalar, bu imzalarda ismi geçen şahıslar yönünden herhangi bir sorumluluk yaratmasa bile, senet yine de geçerli kalır. Senedin geçerli kalmasının sonucu ise, diğer imzaların sahiplerinin sorumluluklarının devam etmesidir (Bu açıklamalar için bkz, Prof. Dr. Reha Poroy/Prof. Dr. Ünal Tekinalp; Kıymetli Evrak Hukuku Esasları, 17.Baskı, İstanbul 2006, sayfa 141-142; Prof. Dr. Fırat Öztan, Kıymetli Evrak Hukuku 2. Bası, Ankara 1997, sayfa 414 vd.; Prof. Dr. Hüseyin Ülgen/Doç. Dr. Mehmet Helvacı/Doç. Dr. Abuzer Kendigelen/Doç. Dr. Arslan Kaya; Kıymetli Evrak Hukuku Ders Kitabı, İstanbul 2004, sayfa 126 vd.; Prof. Dr. Naci Kınacıoğlu, Kıymetli Evrak Hukuku 5. Baskı, Ankara 1999, sayfa 122 vd.; Gönen Eriş, Türk Ticaret Kanunu 2. Cilt-Kıymetli Evrak ve Taşıma, Ankara 1988, sayfa 174 vd- sayfa 286- Yargıtay 11. HD 3.11.1987 tarih, 347/5865 Esas ve Karar sayılı kararı; Prof. Dr. Oğuz İmregün, Kıymetli Evrak Hukuku, İstanbul 1998, sh. 58 vd.; İsmail Doğanay, Türk Ticaret Kanunu Şerhi, İkinci Cilt, Üçüncü Baskı, Ankara 1990, shy.1611 vd.)

TTK'nun 690. maddesi yollamasıyla bonolarda da uygulanması gereken aynı Kanunun 589/1.maddesi uyarınca "Bir poliçeyi elinde bulunduran kimse, son ciro beyaz ciro olsa dahi kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde salahiyetli hamil sayılır"

Zincirleme ve birbirine bağlı, lehtardan hamile değin tam ve düzenli yani kesintisiz cirolar hak sahipliğine karine sayılır. Cirolar arasındaki zincirleme bağlılığın gözlenmesi sadece dış görünüm bakımından yapılır. Başka bir anlatımla ciro silsilesinin (zincirinin) muntazam bir şekilde birbirini takip edip etmediğini incelerken dış görünüşü incelemek yeterli olup, cirantalardan birinin imzasının sahte olması veya temsilci sıfatıyla senedi imzalayan şahsın imza yetkisinden yoksun olması ciro zincirini etkilemez (Hulusi Gürbüz, Yargıtay Uygulaması Işığında Ticari Senetlerin İptali Davaları ve Ticari Senetlere Özgü Sorunlar, İstanbul 1984, sh.295; İsmail Doğanay, Türk Ticaret Kanunu Şerhi, İkinci Cilt, Üçüncü Baskı, Ankara 1990, sh. 1646-1647; Murat Alışkan, Kambiyo Senetlerinde Temlik Cirosu, İstanbul 1998, sh. 255 vd; Tarık Başbuğoğlu, Uygulamalı Türk Ticaret Kanunu, 1. Cilt, Ankara 1988, sh.807; Erol Ertekin/İzzet Karataş, Uygulamada Ticari Senetler, Ankara 1998, sh.363).

Yine TTK'nun 690. maddesi yollamasıyla bonolarda da uygulanması gereken aynı Kanunun 622/2.maddesi uyarınca; "Hile veya ağır kusuru bulunmadıkça poliçeyi vadesinde ödeyen kimse borcundan kurtulmuş olur. Ödeyen kimse, cirolar arasında muntazam bir teselsülün mevcut olup olmadığını incelemeye mecbur ise de, cirantaların imzalarının sıhhatini araştırmaya mecbur değildir."

Bu açıklamalar karşısında somut olayın değerlendirilmesine gelince;
Dava konusu bonoda davacı keşideci durumunda olup, davalı senede ciro yoluyla hamil olmuştur. Görünüşe göre ilk ciro, senedin lehtarı durumundaki M____ M____ imzası ile yapılmıştır. Davacı keşideci, kendi imzasını inkar etmemektedir. Senet metnine göre ciro silsilesinde şeklen bir kopukluk bulunmamaktadır. Mahkemece, davalılardan lehtar M____ M____'in yerine sahte imza atılarak senedein tedavüle sokulduğunun Ankara 9. İcra Hukuk Mahkemesi tarafından alınan raporla belirlendiği kabul edilmişse de yukarıda açıklanan imzaların istiklali ilkesi karşısında bu durum davacı keşideciyi sorumluluktan kurtarmaz. Yerel Mahkemenin, lehtardan sonra ciro silsilesinde yer alan A____ Ö____ ve M____ Y____'ın mevhum şahıslardan olduğu, davalı hamilin cirantası olan M____ Y____'ın açık adresini ve kimlik bilgilerini bilmediği halde bu kişiye 250.000 USD vererek davaya konu senedi almasının hayatın olağan akışına aykırı olduğu yolundaki gerekçesi de kambiyo hukuku ilkelerine uygun düşmemektedir. Hamilin ciro yoluyla senedi devraldıktan sonra cirantasını takip etme gibi yasal bir zorunluluğu bulunmamaktadır. TTK'da yer alan ve kambiyo hukukuna ilişkin ilkeleri belirleyen kuralların kişiden kişiye değişebilen "hayatın olağan akışı" şeklindeki sübjektif birtakım değerlendirmelerle ortadan kaldırılması doğru görülemez. Kambiyo senetlerinde imzaların istiklali (bağımsızlığı) ilkesi ile ilgili olarak Dairemiz uygulaması istikrar kazanmıştır (Yargıtay 19.HD.'nin 17.02.2011 tarih, 2010/7937 E., 2011/2072 K; 31.03.2011 tarih, 2010/8614 E, 2011/4185 K; 18.04.2011 tarih, 2011/3624 E, 2011/5149 K; 13.05.2010 tarih, 2009/7134 E, 2010/6030 K; 14.10.2010 tarih, 2010/4431 E, 2010/11296 K; 21.03.2012 tarih, 2011/13865 E, 2012/4619 K. sayılı kararları).

Her ne kadar davacı keşideci, lehtara ödeme yaptığını iddia etmiş, buna ilişkin ibraname sunmuş ve davalı M____ M____ ödeme iddiasını ve davayı kabul etmişse de keşideci ile lehtar arasındaki şahsi def'ilerin hamile karşı ileri sürülebilmesi için hamilin senedi iktisabında kötüniyetli olduğunun kanıtlanması gerekir. Aksi takdirde, keşideci ile lehtar arasında doğrudan doğruya mevcut olan münasebetlere dayanan şahsi def'iler müracaatta bulunan iyiniyetli hamile karşı ileri sürülemez (TTK madde 599). Somut olayda hamil E____ G____'in senedi iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket ettiği, başka bir anlatımla kötüniyetli hamil olduğu kanıtlanamamıştır. O halde davacı keşideci, lehtara ödeme yaptığına ilişkin şahsi def'iyi bu davalıya karşı ileri süremez. Mahkemece, belirtilen bu yönler gözetilmeksizin yanılgılı değerlendirme ve somut olaya uygun düşmeyen gerekçelerle yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiştir…)

Gerekçesiyle oyçokluğuyla bozularak dosya yerine geri çevrilmekle, yeniden yapılan yargılama sonunda; mahkemece önceki kararda direnilmiştir.

HUKUK GENEL KURULU KARARI:
Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra gereği görüşüldü:

Dava, bonoya dayalı menfi tespit istemine ilişkindir.
Mahkemece, "…davacının bedelsizlik konusundaki iddiasını, senedin lehtarı M____ M_____'in ikrarı ve düzenlediği ibraname ile kanıtladığı, senedin kötüniyetle veya ağır kusurla iktisap edildiği yolundaki iddiasını haksız fiilin söz konusu olmasından dolayı tanık dahil her türlü delille kanıtlanabileceği, davalı E____ G____'in senedi kendisinden önceki ciranta davalı M____ Y____'a elden verdiği 250.000 USD (Amerikan Doları) borç paraya karşılık ciro ile devraldığı, ancak adı geçen cirantanın açık adresini ve kimlik bilgilerini bilmediği bir kişiye vermesinin hayatın olağan akışına uygun olmadığı, sadece dava dışı N____ M____'nun bildiği taşınmaza haciz koydurulduğu, senedin lehtarı M____ M____'in yerine sahte imza atılarak tedavüle sokulduğunun icra mahkemesince alınan raporla tespit edilmiş olduğu, davalılar A____ ve M____'nın gerçekte olmayıp var sanılan şahıslar olmasına göre davalı hamil E____ G____'in senedi kötüniyetle iktisap ettiğinin anlaşıldığı…" gerekçeleriyle davanın kabulüne, davacının 15.07.2008 vade tarihli 250.000 USD bedelli bonodan dolayı davalılara borçlu olmadığının tespitine, %40 kötüniyet tazminatının davalı takip alacaklısı E____ G____'tahsil edilerek davacıya verilmesine karar verilmiştir.

Hüküm, davalılardan E____ G____ vekilinin temyizi üzerine, Özel Dairece yukarıya metni aynen alınan gerekçe ile bozulmuş; Mahkemece önceki gerekçelerine ilave olarak "bozma ilamında belirtilen kambiyo ilkelerinin doğru olduğu ve bunların mahkemenin de kabulünde olduğu ancak senedin kötüniyetle iktisabının haksız fiil niteliğinde olduğu, bu nedenle tanık dahil her tür delille ispatlanabileceği, hayatın olağan akışına aykırılık durumunun delil olarak değerlendirilmesinin kambiyo hukuku ilkelerine aykırı olmadığı, bunu engelleyen yasal bir düzenlemenin de bulunmadığı, kötüniyetle iktisabın fiili bir durum olduğu, hukuk sistemimizde hayatın olağan akışının fiili karine olarak kabul gören bir ispat vasıtası olduğu, fiili karine denen yaşam deneyi kurallarının tarafların olay iddialarının doğruluğu veya bir delilin güvenilebilirlik derecesi hakkında, hakimin kanaat edinmesine yarayan, yaşam deneylerinin ortaya koyduğu değer hükümleri olduğu (Bilge Umar/Ejder Yılmaz; İspat Yükü 2. Bası, İstanbul 1980, s.165 vd 174 ve 60 vd.), hemen bütün ilim adamlarının birleştiği ve Yargıtay uygulamasında kararlılık ifade eden ölçüye göre, ispat yükünün hayatın olağan akışına aykırı iddia ve savunmada bulunana düşeceği (Prof. Dr. Baki Kuru, Hukuk Muhakemeleri Usulü Cilt II, İstanbul 2001, s.2011), somut olayda da ispat yükünün hayatın olağan akışına aykırı savunmada bulunan davalıya düştüğü…" kabul edilerek, önceki kararda direnilmiştir.

Direnme kararını, davalılardan hamil E____ G____ vekili temyize getirmiştir.

Hemen belirtilmelidir ki, Ankara 29. İcra Müdürlüğünün ____ Esas sayılı dosyasında; alacaklı E____ G____ vekili tarafından 05.11.2008 tarihinde borçlular (1- M____ U____ A____ 2- M____ M____ 3- A____ Ö____ 4- M____ Y____) hakkında başlatılan kambiyo senetlerine özgü icra takibinde; 392.750,00 TL asıl alacağın (250.000 USD karşılığı) faiziyle tahsili istenilmiştir. Borcun sebebi olarak "250.000 USD 15.07.2008 vadeli bono" gösterilmiştir.

Takibe ve eldeki davaya konu yapılan bononun keşidecisi davacı M____ U____ A____, lehtarı davalı M____ M____, senedin sırasıyla ilk cirantası lehtar, ondan sonraki cirantaları sırasıyla davalılar A____ Ö____ ve M____ Y____ ile senedin hamili E____ G____'dir.

Davalı lehtar M____ M____'in imzasını taşıyan 07.11.2008 tarihli ibraname içeriğinden, takibe konu yapılan bonodaki ilk ciro (lehtar) imzasının kendisine ait olmadığını, keşideciden olan alacağının tamamını aldığını ifade ederek, keşideci-borçlu davacıyı ibra ettiği anlaşılmaktadır.

Ankara 9. İcra Hukuk Mahkemesinin ____ tarih ve E: 2008/____, K: 2009/____ sayılı dosyasında bonodaki lehtar M____ M____ imzasının sahte olduğu ve bu nedenle imzaya itirazın kabulü ile M____ M____ yönünden takibin iptaline karar verilmiştir.

Davacı tanıkları beyanlarında özetle; davacının senet borcunu dava dışı N____ M____ aracılığıyla ödediği, aralarında daha sonra ihtilaf çıkması nedeniyle davaya konu yapılan bononun takibe konulduğunu ifade etmişlerdir.
Davalı hamil E____ G____ dosyadaki beyanlarında özetle; bonoyu komisyonculuk yapan M____ Y____ isimli kişiden borca karşılık aldığını, bu kişinin açık kimlik ve adresini bilmediğini, bu kişiyi sürekli işyerine gelmesi nedeniyle tanıdığını, büyük ihtimalle bu kişinin Karadenizli olduğunu, toptancı halinde balıkçılık yaptığını, M____ Y____ dışındaki cirantaları ve keşideciyi tanımadığını beyan ve ifade etmiştir.

Gerek maddi olgu gerekse bozma ilamında kambiyo senetlerine özgü belirtilen ilkeler bakımından hem Yerel Mahkeme hem de Özel Daire arasında bir uyuşmazlık bulunmamaktadır.
Nitekim, Hukuk Genel Kurulundaki görüşmelerde de bozma ilamında belirtilen; imzaların istiklali 6762 sayılı TTK m.589; meşru hamil m.598/1; ödeme-borçtan kurtulma m.622/2; iyiniyetli hamile karşı şahsi def'iler ileri sürülemez, meğer ki kötüniyetle iktisabı kanıtlanmış olsun m.599 ilkeler, kambiyo hukukunun temelini oluşturması nedeniyle ilke düzeyinde oybirliğiyle benimsenmiştir.

Şu halde uyuşmazlık; eldeki davada, hamil E____ G____'in (davalı-takip alacaklısının) senedi iktisap ederken bile bile keşidecinin (davacı-takip borçlusu) zararına hareket ettiği; başka bir anlatımla kötüniyetli hamil olduğunun kanıtlanıp kanıtlanamadığı noktasında toplanmaktadır.

Öncelikle uyuşmazlığa ilişkin hukuki kavram ve kurumların irdelenmesinde yarar vardır:

Karine, sözlük anlamı bakımından karışık bir iş veya sorunun anlaşılmasına ve çözümlenmesine yarayan durum, ipucu, belirtidir. En genel anlamıyla karine, bilinen bir olgudan bilinmeyen bir olgunun çıkarımıdır. Dolayısıyla karine, bilinen bir olaydan, bilinmeyen diğer bir olayın veya hukuki durumun varlığı veya yokluğu sonucunun çıkarılmasına olanak vermektedir. Genel olarak karineler, fiili ve kanuni olmak üzere iki grupta toplanmaktadır. Bu bağlamda, fiili karineler, bir hukuk kuralı ile bağlı olmaksızın, hakimin insanlar ve yaşam konusunda ortaya çıkan tecrübe kurallarından yararlanarak belli olmayan olaylar hakkında sonuç çıkarmasına yaramaktadır. Bu yönüyle, fiili karineler, hakimin kanaat edinmesine yardımcı olmaktadır. Görüldüğü üzere, fiili karinelerin temelinde tecrübe kuralları (yaşam deneyi kuralları) yatmaktadır. (Bilge Umar/Ejder Yılmaz: İsbat Yükü, Büyükçekmece 1980, sahife: 165 vd; Ahmet, Başözen: Medeni Usul Hukukunda İlk Görünüş İspatı, Ankara 2010, sahife: 63 vd; Gökçen, Topuz: Medeni Usul Hukukunda Karinelerle İspat, Ankara 2012, sahife: 50,51, 121 vd; ayrıca bakınız: Yavuz Alongoya: Senede Karşı Senetle İspat Kuralı ve "Hayatın Olağan Akışı" Kavramı, Prof. Dr. Necip Kocayusufpaşaoğlu İçin Armağan, Ankara 2004, sahife:528, dipnot:32; Baki Kuru: Hukuk Muhakemeleri Usulü, Cilt II, Ankara 2001,sahife: 2006 vd).

Nitekim, Yargıtay da kararlarında tecrübe (yaşam deneyi) kurallarına dayanmakta ve bu konuda genellikle "hayatın olağan akışı" kavramını kullanmaktadır (Hukuk Genel Kurulunun 21.04.1982 gün ve E: 4/1528, K: 412; 17.12.2003 gün ve E:2003/13-787, K: 2003/774; 6.6.2007 gün ve E: 2007/2-331, K: 2007/332; 8.12.2010 gün ve E: 2010/19-590, K: 2010/640; 12.09.2012 gün ve E: 2012/8-365, K: 2012/561; 28.03.2014 gün ve E: 2013/21-2219, K: 2014/411 sayılı kararları).

Delillerin gösterilmesi ve bunun hakim tarafından ispat vasıtası olarak kabulünden sonraki aşamada delillerin değerlendirilmesi gündeme gelmektedir. Kural olarak (Kanunda gösterilen istisnalar dışında) hakim delilleri serbestçe değerlendirecektir.

Bu kapsamda, delillerin takdiri hakimin vicdani kanaatinin esas olduğu bir aşamayı ifade etmektedir (Haluk Konuralp: Medeni Usul Hukukunda İspat Kurallarının Zorlanan Sınırları, Ankara 1999, sahife:46 vd)

Öte yandan, mülga 6762 sayılı Tür Ticaret Kanunu (eTTK)'nun kambiyo senetlerine ilişkin hükümleri poliçe esası üzerine kurulmuştur. Kanun, kambiyo senetlerinin ortak olan hükümlerine poliçe başlığı altında ter vermiş; bono ve çek hakkında ise, ortak hükümlere yollama yapmakla yetinmiştir (eTTK 690, 730)

eTTK'nun 690.maddesi yollaması ile bonolarda da uygulanması gereken aynı Yasanın 599. maddesi;
"Poliçeden dolayı kendisine müracaat olunan kimse keşideci veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya mevcut olan münasebetlere dayanan defileri müracaatta bulunan hamile karşı ileri süremez; meğer ki, hamil, poliçeyi iktisabederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olsun.

Alacağın temliki yoliyle yapılan devirlere aitler hükümler mahfuzdur" hükmünü içermektedir.

Görüldüğü üzere, poliçede şahsi defiyi düzenleyen yukarıdaki madde metninde kural olarak, şahsi def'ilerin, iyiniyetli hamile karşı ileri sürülemeyeceği belirtilmiş; bu kuralın tek istisnası ise hamilin bilerek borçlunun zararına hareket etmiş olması, yani kötüniyetle senedi iktisap etmesi gösterilmiştir. Madde hükmüyle, kanunkoyucu kambiyo senetlerine özgü katı kurallar karşısında, bir kapı aralayarak, kötüniyetin ispatına olanak tanımış ve bu konuda bir sınır da koymamıştır.

Yukarıda yapılan açıklamaların ışığında somut olayın değerlendirilmesinde; takibe ve eldeki davaya konu bononun lehtar M____ M____'in aşamalardaki ikrarı ve davayı kabul beyanından da anlaşılacağı üzere, davacı keşideci tarafından yapılan ödeme ile bedelsiz olduğu sabittir.

Bononun bedelsiz olduğuna ilişkin şahsi def'iyi davacı keşidecinin kural olarak, davalı lehtara karşı ileri sürebilir ise de, hamil davalı E____ G____'e karşı ileri sürebilmesi için kötüniyetle iktisabının ispatı gerekir.
Dosya kapsamından, taraflar arasındaki maddi ve hukuki olguların gerçekleşme biçimi bir bütün olarak değerlendirildiğinde; senet lehtarının ilk cirosunun sahte oluşu, ondan sonraki A____ ve M____ adındaki davalı cirantaların bilinememesi, bedelsiz olduğu sabit olan bononun, davalı hamil tarafından açık kimlik ve adresini bilmediği M____ Y____ adındaki kişiden miktarı oldukça yüksek borç para karşılığında devraldığını beyan etmesi, dinlenen davacı tanıklarının beyanlarında adı geçen dava dışı N____ M____'nun bildiği Muğla ili Milas ilçesindeki davacı taşınmazlarına takibin kesinleşmesini müteakip hemen haciz konulması karşısında, davalı hamil E____ G____'in bonoyu davalı ciranta M____ Y____'dan iktisabederken iyiniyetli olduğunu ileri sürmesi hayatın olağan akışına aykırı düşmektedir. Zira, lehtarın ilk cirosunun sahte olduğunu hamilin bilmesi gerekmez ise de, bonoyu devraldığı kendi cirantası M____ Y____'ın kim olduğunu bilmediğini ileri sürerek, senedi iyiniyetle devraldığını ileri süremez. Dolayısıyla davalı hamil E____ G____'in bonoyu kötüniyetle iktisabettiğinin kabulü gerekir.

Şu halde bononun ödeme nedeniyle bedelsiz olduğuna ilişkin şahsi def'iyi davacı keşideci, senedi kötüniyetle devralan hamil davalı E____ G____'e karşı ileri sürerek borçtan kurtulabilir.

Hukuk Genel Kurulunda yapılan görüşmelerde azınlıkta kalan bir kısım üyelerce; ibranamede keşideci tarafından yapılan ödeme nedeniyle senet aslının lehtar tarafından keşideciye verildiği belirtilmesine karşın, keşideci tarafından senet aslının dava dışı N____ M____'ya verildiği belirtilerek çelişkinin ortaya çıktığını, ibranamedeki beyanın aksinin ancak yazılı delille ispatlanabileceğini, dinlenen davacı tanıklarının dava dışı N____ M____ hakkında beyanlarda bulunduğunu, doğrudan davalı hamil E____ hakkında kötüniyetine ilişkin bir beyanlarının bulunmadığını, ayrıca tanıkların davacının yakınları (eşi, eşinin eczanesinde çalışan işçisi, eniştesi ve oğlu) olduğunu ve yeminsiz dinlenildiklerini, esasen ödeme yapan keşideci davacının senet aslını alıp imha etmemesi nedeniyle kusurlu olduğunu, bu nedenle kötü ödeyen keşidecinin bu davranışının sonuçlarına katlanması gerektiğini, kambiyo senetlerinde hayatın olağan akışı kavramına yer verilmemesi gerektiğini, dosyadaki delillerin davalı hamil E____'ın kötüniyetli olduğunu göstermeye elverişli olmadığını, hamilin senedi devraldıktan sonra kendi cirantasını takip etme ve durumunu araştırma yükümü olmadığı gibi bu konudaki ağır ihmalinin de sonucu değiştirmeyeceğini, hayatın olağan akışı kavramının objektif olmayıp, sübjektif bir olgu olduğunu ve bu nedenle kişiden kişiye değişebileceğini, böyle bir kavrama üstünlük tanınamayacağını, bu nedenlerle Özel Daire bozma ilamının yerinde olduğu ve direnme kararının bu yönde bozulması gerektiği ileri sürülmüş ise de; yukarıda açıklanan nedenlerle Kurul çoğunluğunca bu görüş benimsenmemiştir.

O halde, mahkemece yukarıda yapılan açıklamalar da gözetilerek Özel Daire bozma ilamına karşı, davalı hamil E____ G____'in bonoyu devralırken kötüniyetli olduğu ve bu nedenle eldeki menfi tespit davasının kabulüne yönelik önceki kararda direnilmesi usul ve yasaya uygun olup onanması gerekir.

KARAR : Davalı E____ G____ vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile direnme kararının yukarıda açıklanan gerekçelerle ONANMASINA, aşağıda dökümü yazılı (20.121,75 TL) harcın temyiz edenden alınmasına, 25.3.2015 gününde yapılan ikinci görüşmede oyçokluğu ile karar verildi.

KARŞI OY YAZISI:
Dava, davacının keşideci, davalı (temyiz eden) E____ G____'in hamil olduğu 03.06.2006 tanzim tarihli 250.000 USD bedelli bonodan dolayı borçlu bulunulmadığının tespiti istemine ilişkindir.

Yerel mahkemenin "davanın kabulü"ne ilişkin kararı, davalı E____ G____ vekilinin temyizi üzerine Yüksek Dairece yapılan temyiz incelemesi sonucunda bozulmuş ve bozma kararında özetle;
"TTK.nun 690.maddesi yollaması ile bonolarda da uygulanması gereken aynı Yasa'nın 589.maddesinde hükme bağlanan "İmzaların bağımsızlığı (istiklali) ilkesi", aynı Yasanın 589/1.maddesinde düzenlenen "hak sahipliğini ispat vazifesi" başlıklı yetkili hamilin müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşılması ilkesi, 622.maddesinde hükme bağlanan "hile veya ağır kusur bulunmadıkça poliçeyi vadesinde ödeyen kimsenin borcundan kurtulmuş olacağı" ilkesi, "şahsi def'ilerin hamile karşı ileri sürülebilmesi için aynı Kanunun 599.maddesi uyarınca hamilin bile bile borçlunun zararına hareket ettiğinin borçlu tarafından kanıtlanması gerektiği"ilkesi ile ilgili açıklamalar yapıldıktan sonra somut olay bakımından davalının bile bile borçlunun zararına hareket ettiği kanıtlanamadığından keşideci davacının lehdara ödeme yaptığına ilişkin kişisel def'inin iyiniyetli hamil durumundaki davalı E____ G____'e ileri sürülemeyeceği gözetilmeden yazılı şekilde karar verilmesinin doğru görülmediği" belirtilmiş; karar düzeltme talebi de reddedilmiştir.

Mahkemece bozma kararına uyulmamış, direnme kararında özetle; "bozma kararında bahsedilen imzaların bağımsızlığı ilkesinin mahkemenin önceki kararında gözardı edilmediği, önceki kararın lehdar imzasının sahteliği vakıasına dayanılarak verilmediği, yine TTK'nun 622.maddesi hükmünün de önceki kararda gözardı edilmediği, mahkemenin, lehdardan sonra, ciro silsilesinde yer alan A____ Ö____ ve M____ Y____'ın mevhum şahıslardan olduğu, davalı hamilin, cirantası olan M____ Y____'ın açık adresini ve kimlik bilgilerini bilmediği halde böyle bir kişiye 250.000 USD vererek davaya konu senedi almasının hayatın olağan akışına aykırı olduğu yolundaki gerekçesi de, hamilin hilesi ve ağır kusuru konusundaki iddiaların, tanık dahil her türlü delille kanıtlanabileceği konusundaki ilkenin somut uyuşmazlık yönünden açıklanmasına ilişkin olduğu, bu konudaki kabulün yani hayatın olağan akışına aykırılık durumunun delil olarak değerlendirilmesinin kambiyo hukuku ilkelerine aykırılığının bulunmadığı, kambiyo senedinin hile veya ağır kusurla iktisabının fiili bir durum olup bu konudaki iddiaların tanık dahil her türlü delille kanıtlanabileceğinin kabul edilmekte olduğu, hayatın olağan akışı da fiili bir karine olup bu fiili karinenin aksine savunmada bulunan davalının ispat yükünü üstüne aldığı, bu bakımdan senet hamili/takip alacaklısı E____ g____'in senedi nasıl iktisap ettiği yönündeki beyanının önem taşıdığı, adı geçen davalının 15.09.2009 havale tarihli dilekçesinde, senedi kendinden önceki ciranta M____ Y____'dan iktisap ettiğini, bu kişiye 250.000 USD elden borç para verdiğini, açık adresi ve kimlik bilgilerini bilmediğini belirttiği, bu durumun hayatın olağan akışına uygun düşmediği, dinlenen tanık anlatımları, senedin lehtar yerine sahte imza atılmak suretiyle tedavüle sokulduğunun imza incelemesi sonucu ortaya çıkmış bulunması, bu nedenle icra mahkemesinin lehdar yönünden takibi iptal etmesi, sadece N____ M____ isimli kişinin bildiği taşınmaza haciz koydurulmuş olması, aradaki cirantaların kimlik ve adreslerinin tespit edilememesi, bu şahısların muhtemelen mevhum şahıslar olmaları itibariyle davalı E____ G____'in senedi kötüniyetle iktisap ettiği sonuç ve kanaatine" varıldığı belirtilmiştir.

Direnme kararındaki bu gerekçeler karşısında, Yerel Mahkeme ile Yüksek 19. Hukuk Dairesi arasında "imzaların istiklali", "görünürdeki ciro silsilesinin düzgün olması nedeniyle davalı E____ G____'in yetkili hamil olduğu" konularında uyuşmazlık bulunmadığı, uyuşmazlığın, keşidecinin ödeme def'inin hamil-davalı E____ G____'e ileri sürülüp sürülemeyeceği, bu cümleden olarak adı geçen davalının senedi ciro yoluyla devralırken bile bile borçlunun zararına hareket edip etmediği noktasında toplandığı görülmektedir.
Uyuşmazlığın sağlıklı bir çözüme kavuşturulabilmesi için öncelikle konuya ilişkin kıymetli evrak hükümlerine değinmek gerekmektedir.

Dava tarihinde yürülükte bulunan 6762 sayılı TTK'nun 690.maddesi yollamasıyla bononun mahiyetine aykırı düşmedikçe poliçelerin cirosuna ait aynı Yasanın 593-602.maddeleri hükümleri bonolar hakkında da uygulanır.
Hemen belirtilmelidir ki, bono kanunen emre yazılı senetlerdendir. 6762 sayılı TTK'nun 560/1.maddesi uyarınca "Bütün hallerde ciro, poliçenin cirosu hakkındaki hükümlere göre yapılır" Poliçenin cirosu TTK'nun 593. vd. maddelerinde düzenlenmiştir. TTK'nun 593/1.maddesinde "Her poliçenin sarahaten, emre yazılı olmasa dahi, ciro ve teslim yoluyla devrolunabileceği" hükme bağlanmış, 594.maddesinde "cironun kayıtsız ve şartsız olması gerektiği", 595.maddesinde "cironun şekli" düzenlenmiştir. TTK'nun 595/2.maddesine göre "lehine ciro yapılan kimsenin ciroda gösterilmesine lüzum olmadığı gibi, ciro, cirantanın sadece imzasından ibaret bile olabilir. Bu şekildeki cirolara beyaz ciro denilir. Bunun muteber olması için cironun poliçenin arkasına veya alonj üzerine yapılması lazımdır"

TTK'nun 596/1.maddesi uyarınca "ciro ve teslim neticesinde poliçeden doğan bütün haklar devredilmiş olur"

TTK'nun 598.maddesine göre "Bir poliçeyi elinde bulunduran kimse, son ciro beyaz ciro olsa dahi kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde salahiyetli hamil sayılır"

Def'iler başlıklı TTK'nun 599.maddesinde ise "poliçeden dolayı kendisine müracaat olunan kimse, keşideci veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya mevcut olan münasebetlere dayanan defileri müracaatta bulunan hamile karşı ileri süremez; meğer ki hamil, poliçeyi iktisabederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olsun. Alacağın temliki yoluyla yapılan devirlere ait hükümler mahfuzdur" hükmüne yer verilmiştir.

Aynı Kanunun emre yazılı sentlerle ilgili 737.maddesinde de "Borçlunun Defileri" kenar başlığı altında; "Borçlu, emre yazılı bir sentten doğan alacağa karşı ancak, senedin hükümsüzlüğüne taalluk eden veya senet metninden anlaşılan defilerle alacaklı kim ise ona karşı şahsen haiz olduğu defileri ileri sürebilir

Borçlu ile önceki hamillerden birisi veya senedi tanzim eden kimse arasında doğrudan doğruya mevcut münasebetlere dayanan defilerin dermeyanı, ancak senedi iktisap ederken hamilin bilerek borçlunun zararına hareket etmiş olması halinde caizdir" hükmüne yer verilmiştir.

Buna göre kıymetli evrakta defiler genel olarak "mutlak defiler" ve "nispi defiler" olarak iki grupta değerlendirilmektedir. Mutlak defiler de kendi içinde "senet metninden anlaşılan defiler", "senedin geçersizliğine ilişkin defiler" olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Yine nispi defiler de kendi içinde "kişisel defiler", "kişisel olmayan defiler" olmak üzere iki alt gruba ayrılmaktadır.

Burada konumuzla ilgisi bakımından sadece "kişisel def'iler" üzerinde durulacaktır.

Şahsi (kişisel) def'iler emre yazılı senetlerdeki borç taahhüdünün objektif mevcudiyetine hiçbir etkisi olmayan, borçlunun belli bir alacaklı ile arasındaki hukuki münasebetten doğan def'ilerdir. Başka bir anlatımla, kişisel def'iler, taraflar arasındaki ilişkinin sonucudurlar. Şahsi, dolayısıyla belli bir alacaklıyla olan özel ilişkiden kaynaklanan bu def'iler, ancak bu alacaklıya karşı ileri sürülebilir; daha sonraki alacaklılara karşı ileri sürülemez. Şahsi def'ilerin dermeyanı ile ilgili bu sınırlama, 6762 sayılı TTK'nun 599.maddesinde açıkça ifadesini bulmuştur. Bu maddeye göre, poliçe borçlusunun keşideci veya sonraki hamillerle doğrudan doğruya ilişkilerinden kaynaklanan def'ileri hamile karşı dermeyan etmesi mümkün değildir. Kişisel def'iler, emre yazılı senetlerdeki soyutluk ilkesinin ve ciro ile devredilmesinin bir sonucudur. Bu husus, senedin alacağın temliki yoluyla devri ile ciro suretiyle devir arasındaki temel farkı teşkil eder. Ciro, temlik beyanı gibi temlik edenin sahip olduğu hakları değil, senetten doğan hakkı devreder. Dolayısıyla ciro edene karşı haiz olunan kişisel def'iler, senedi devralana karşı ileri sürülemez (Prof. Dr. Fırat Öztan, Kıymetli Evrak Hukuku 2. Bası, Ankara 1997 sh.234-235; Prof. Dr. Hasan Pulaşlı, Kıymetli Evrak Hukuku, Yenilenmiş 8. Baskı, Ankara 2007 sh.55; Prof. Dr. Hüseyin Ülgen, Prof. Dr. Mehmet Helvacı, Prof. Dr. Abuzer Kendigelen, Prof. Dr. Arslan Kaya, Kıymetli Evrak Hukuku, Genişletilmiş 7. Bası, İstanbul 2013, sh.68; Prof. Dr. Reha Poroy-Prof. Dr. Ünal Tekinalp, Kıymetli Evrak Hukuku Esasları 17. Bası, İstanbul 2006, sh.84-85; Dr. Yaşar Karayalçın, Ticari Senetler (Kambiyo Senetleri) 4. Baskı, Ankara 1970 sh.31; Prof. Dr. Oğuz İmregün, Kara Ticaret Hukuku Dersleri-Genel Hükümler-Ortaklıklar-Kıymetli Evrak, Yeniden Gözden Geçirilmiş Dokuzuncu Bası İstanbul 1991 sh.543).

Şahsi def'ilerin dermeyanı konusundaki sınırlama, emre yazılı senetlerin iktisadi fonksiyonlarıyla yakından ilgilidir. Bu suretle iyiniyetli üçüncü şahıs müktesipler korunmaktadır. Senet iyiniyetli üçüncü şahıs tarafından iktisap edilirse, şahsi def'i dermeyan imkanı sona erer.

Ortada doğrudan doğruya bir ilişkinin bulunup bulunmadığı, bir hukuki değerlendirme meselesidir. Bu hususun tespitinde poliçe hukukunun şekilciliği gözden kaçırılmamalıdır (Prof. Dr. Fırat Öztan, age sh.235)

Yasa koyucu, TTK'nun 599/1.maddesindeki sınırlamaya bir istisna getirmiştir. Buna göre "hamilin senedi iktisap ederken, bilerek borçlunun zararına hareket etmiş olması halinde, borçlunun şahsi def'ileri dermeyan etmesi mümkündür". Kanunda bu husus "bile bile borçlunun zararına hareket etmek" şeklinde ifade olunmuştur. Buna göre sadece bilmek yeterli değildir. Borçlunun zararına hareket etmek kastı aranmaktadır. Hamilin, durumu öğrenme hususunda herhangi bir araştırma yapmak mükellefiyeti yoktur. Ağır ihmali dahi bu sonucu değiştirmez. Zarar kastının bulunduğunu borçlunun ispat etmesi lazımdır. Bu sebeple borçlu, senedi devraldığı sırada, hamilin, devredene karşı dermeyan olunabilecek şahsi defilerin varlığını bildiğini ispat etmelidir. (Prof. Dr. Fırat Öztan, age sh.241-242).
1926 tarihli eski Türk Ticaret Kanunu, şahsi defilerin hamile karşı ileri sürülebilmesi için hileli anlaşmanın varlığını arıyordu. Ancak 1956 tarihli 6762 sayılı TTK'nun 599.maddesi, hileli anlaşma yerine sadece hamilin iktisabında bilerek borçlunun zararına hareket edip etmediğini aramakta ve bu konuda ispat yükünü (genel kurala uygun olarak) bilerek borçlunun zararına hareket iddiasını ileri sürene yüklemektedir (Prof. Dr. Hüseyin Ülgen, Prof. Dr. Mehmet Helvacı, Prof. Dr. Abuzer Kendigelen, Prof. Dr. Arslan Kaya, age sh.68; Prof. Dr. Reha Poroy-Prof. Dr. Ünal Tekinalp, age sh.86).

Bu açıklamalar ışığında somut olayın değerlendirilmesine gelince; yerel mahkemenin direnme kararında, hem imzaların istiklali ilkesini gözardı etmediğini söyleyip hem de lehdarın ciro imzasının sahte olduğu hususunu maddi vakıa olarak da olsa gerekçesine dahil etmesi kendi içinde çelişki yaratmaktadır. Zira, hamil, senedi M____ Y____'dan ciro yoluyla devralmıştır. Lehdarın cirosunun sahte olduğunu bilebilecek durumda değildir. Zaten hamil, sadece dış görünüş itibariyle ciro silsilesinde kopukluk olup olmadığını kontrol etmekle yükümlü olup diğer ciro imzalarının sahte olup olmadığını araştırma yükümlülüğü bulunmamaktadır. Bu nedenle, mahkemece, hükmün gerekçesinde bu hususa yer verilmesi isabetsizdir.

Davalı E____ G____'in yetkili hamil olduğu senetteki dış görünüş itibariyle, düzgün ciro zincirinden anlaşılmaktadır. Esasen bu yön yerel mahkemenin de kabulündedir. Bu durumda uyuşmazlık, davacının ödeme iddiasının davalı hamil E____ G____'e karşı ileri sürülüp sürülemeyeceği noktasında toplanmaktadır.

Yukarıda hukuki açıklamalarda da belirtildiği üzere, ödeme iddiası şahsi (kişisel) def'iler kapsamında olup hamile karşı ileri sürülebilmesi TTK'nun 599.maddesi uyarınca hamilin bile bile borçlunun zararına hareket ettiğinin kanıtlanması koşuluna bağlıdır. Kanıt yükü, iddia sahibi olan davacı borçludadır.

Yeri gelmişken hemen belirtmek gerekir ki, yerel mahkeme hükmünün gerekçesinde "hamilin hilesi veya ağır kusuru", "kambiyo senedinin hile veya ağır kusurla iktisabı" gibi ifadelere yer verilmiş ve bunların fiili bir durum olmaları nedeniyle her türlü delille kanıtlanabileceği, hayatın olağan akışının da fiili bir karine olarak kabul gören bir ispat vasıtası olup fiili karinenin aksini savunan davalının ispat külfetini üstüne aldığı belirtilmiştir. Oysa somut olayda uygulanması gereken yasa hükmü TTK'nun 599.maddesi hükmü olup bu hükümde hile veya ağır kusurdan söz edilmemektedir. Ağır kusur, poliçenin hamilin elinden rızası hilafına çıkması halinde yeni hamilin durumunu düzenleyen TTK'nun 598/2.maddesinde ve kaybedilen çekle ilgili TTK'nun 704.maddesinde düzenlenmiştir. Anılan yasa hükümlerinin ise somut olayda uygulama yeri bulunmamaktadır. Bu itibarla yerel mahkeme hükmünün gerekçesinde hile veya ağır kusurdan söz edilmesi de isabetsizdir.

TTK'nun 595/2.maddesi cironun, cirantanın sadece imzasından ibaret olabileceğini, bu şekildeki cirolara beyaz ciro denilebileceğini hükme bağlamıştır. Görüldüğü gibi, kanun koyucu, ciro edenin kimlik bilgilerinin tespiti gibi bir zorunluluğa ihtiyaç duymamış, beyaz ciro ve teslimle senedin devrini yeterli saymıştır. Bu nedenle, yerel mahkemenin, hamilin, kimliğini ve açık adresini bilmediği bir kişiye bu miktarda borç para vermesinin hayatın olağan akışına uygun düşmediği yolundaki gerekçesinin de hukuki dayanağı bulunmamaktadır. Aksinin kabulü, kambiyo senetlerinin sebepten mücerretliği ve tedavül kolaylığı gibi ilkelerinin zedelenmesi sonucunu doğurur. Kaldı ki, davalı-hamil, kendisinin toptancı halinde toptan balıkçılık yaptığını, senedi kendisine ciro eden M____ Y____'ın da komisyonculuk yaptığını ve ara sıra dükkanına geldiğini, Karadenizli olduğunu bildiğini beyan etmiştir. Yani senedi hiç tanımadığı kişiden almış değildir. Hamilin cirantanın kimliğini ve açık adresini tespit etmesi ve sonrasında adresini takip etmesi gibi bir zorunluluk yasalarımızda öngörülmemiştir.

Yerel mahkeme hükmünün gerekçesinde ayrıca aradaki cirantaların "muhtemelen mevhum şahıslar" olduklarından söz edilmiştir. İhtimallere dayanılarak hüküm kurulması usul ve yasaya aykırıdır. Kaldı ki, TTK'nun 589/1.maddesinde "mevhum şahısların imzalarını taşısa bile" diğer imzaların sıhhatine bu yüzden halel gelmeyeceği açıkça hükme bağlanmıştır. Bu hüküm karşısında yerel mahkemenin bu yöne ilişkin gerekçesinde de isabet bulunmamaktadır.

TTK'nun 599.maddesine dayalı iddianın ispat külfeti davacı borçludadır. Hamilin, bile bile borçlunun zararına hareketle senedi devraldığı yolundaki iddia tanık dahil her türlü delille ispat edilebilir. Nitekim, davacı vekili bu konuda tanık dinletmiştir. Ne var ki, davacı tanıklarının tümü, davacı-borçlu, dava dışı N____ M____, davalı lehtar M____ M____ arasındaki ilişkilerden bahsetmişler, diğer cirantalar ve davalı hamil E____ G____'i tanımadıklarını beyan etmişlerdir. Başka bir anlatımla, davacı tanıkları, davalı-hamilin, senedi bile bile borçlunun zararına hareket ederek kötüniyetle iktisap ettiği konusunda herhangi bir beyanda bulunmamışlardır. Dosyadaki diğer bilgi ve belgeler de bu yöndeki iddiayı kanıtlamaya elverişli ve yeterli nitelikte değildir. Yerel mahkemenin "hayatın olağan akışı" kapsamındaki değerlendirmeleri tamamen varsayımlara dayalı yorumlardan ibaret olup, sübjektif nitelikteki bu değerlendirmelere itibar edilmesi halinde kambiyo hukukunun kamu düzenine ilişkin ilke niteliğindeki kurallarının giderek eylemli durumda uygulanmayacağı tehlikeli bir ortam yaratılmış olur.

Yerel mahkeme hükmünün gerekçesinde, hamilin, açık kimliğini ve adresini bilmediği bir kişiye yüklü miktarda borç vermesinin hayatın olağan akışına uygun düşmediği belirtilmiş ancak, davacı borçlunun yüklü miktardaki borcunu bizzat kendisinin değil de, bir başkası vasıtasıyla lehdara ödediği halde senedi niçin geri almadığı, senedi yırttığını söylediğini bildirdiği arkadaşından da hesap sormadığı şeklindeki olayların, hayatın olağan akışına nasıl uygun düştüğü açıklanmamış, böylece mahkemenin gerekçesi bu yönden de kendi içinde çelişki yaratmıştır.

Şunu da belirtmek gerekir, davacı, ödeme sonucunda senedin arkadaşı N____'e verildiğini iddia etmiş, lehdar M____ M____ de ifadesinde bu şekilde beyanda bulunmuş ise de "ibraname" başlıklı belgede senedi bizzat borçlu-davacıya teslim ettiğini yazıp belge altını imzalamıştır. Dava dışı N____ M____ Cumhuriyet Savcılığındaki ifadesinde, iddia edildiği gibi davacı adına davalı M____ M____'e ödeme yapmadığını, ondan senet almadığını, böyle bir olay yaşanmadığını beyan etmiştir. Dosyaya sunulan ibraname başlıklı belge her zaman düzenlenmesi mümkün olan adi yazılı belgelerden olup lehdarı bağlarsa da, bundan haberi olmayan iyiniyetli hamili bağlamaz.

Davacının şikayeti üzerine yürütülen hazırlık soruşturması takipsizlik kararıyla sonuçlanmış, itiraz da reddedildiğinden takipsizlik kararı kesinleşmiştir. Bu durumda ortada ceza mahkemesine açılmış bir dava ve kesinleşmiş bir ceza mahkumiyeti kararı bulunmadığından somut olayda 818 sayılı BK'nun 53.md. çerçevesinde hukuk hakimini bağlayıcı bir hüküm de mevcut değildir. Takipsizlik kararı kapsamındaki davalı ifadesi ise bu davanın sonucunu etkileyecek nitelikte bir delil olarak kabul edilemez. Zira, davalı-hamilin dava konusu senedi, davacının borçlu olmadığını bile bile devraldığı yolunda "ikrar" niteliğinde bir beyanı bulunmamaktadır.

Sonuç olarak davalı E____ G____ yetkili hamil olup, senedi ciro yoluyla devralırken bilerek borçlunun zararına hareket ettiği iddiası davacı tarafça ispat edilemediğinden ve bu nedenle davacının şahsi def'i niteliğindeki ödeme iddiasını iyiniyetli hamile karşı ileri süremeyeceği TTK'nun 599.maddesi hükmü gereği olduğundan yerinde görülmeyen direnme kararının bozulması gerektiğini düşündüğümüzden sayın çoğunluğun onama yönündeki görüşüne katılamıyoruz.
Seyit ÇAVDAR
1.Başkan Vekili
Şükrü SARAÇ
19. Hukuk Dairesi Başkanı


KARŞI OY YAZISI:
Davacı keşideci, keşidecisi olduğu bononun bedelini üçüncü bir kişiyle lehdara göndererek bonoyu ondan aldırdığını, ancak üçüncü kişinin bonoyu yırttığından bahisle kendisine vermediğini, daha sonra bu bononun son hamili tarafından takibe konulduğunu, belirterek; dava konusu bononun bedeli lehdara ödendiği için bedelsiz olduğunu ve son hamilin bu durumu bilerek kötüniyetli takip yaptığını ileri sürerek menfi tespit talebinde bulunmuştur.

Davalı bono lehdarı, davacı-keşideciye verdiği ve dosyaya sunulan ibranamede bono bedelini keşideciden alarak, bonoyu, keşidecinin kendisine iade ettiğini bildirmiştir.

Davacı keşideci tarafından yapılan şikayet üzerine Cumhuriyet Savcılığında yapılan soruşturmada üçüncü kişi, davacı keşidecinin bono bedelinin kendisi aracılığıyla ödendiği iddiasını reddetmiş, bononun son hamili ise ifadesinde, bonoyu beyaz ciro ile aldığı kendisinden önceki cirantanın açık kimlik bilgilerini ve adresini bilmediğini, bonoyu bu şahsa daha önce elden verdiği para karşılığında aldığını bildirmiştir.

Yerel mahkemece davacı keşidecinin, davalı lehdara yönelik davasını, lehdarın verdiği ibranameye dayanarak ve davalı-son hamile karşı açtığı davayı ise bu şahsın hayatın olağan akışına aykırı açıklamalarını kötüniyetinin delili sayarak kabul etmiştir.

Yerel mahkemenin Özel Dairenin bozma kararına karşı direnmesi üzerine bu kere Hukuk Genel Kurulunca yerel mahkeme kararının onanmasına ikinci görüşmede ve oyçokluğuyla karar verilmiştir.

Dava konusu bono bedeli 250.000 USD'dir.

Davacı-keşidecinin davayla ilgili iddiasının doğru olmadığı, dosyaya delil olarak sunulan verdiği ibraname içeriğinden ve iddiada adı geçen üçüncü kişinin Cumhuriyet Savcılığındaki ifadesinden anlaşılmıştır.

Gerçekten 250.000 USD bedelli bir bono bedelini ödeyecek olan keşidecinin bu parayı üçüncü kişi eliyle göndermesi ve sonra ödenen bononun akıbetini araştırmaması hayatın olağan akışına uygun değildir.

Öte yandan davacı-keşideci tarafından dosyaya sunulan davalı-lehdarın adi yazılı şekilde hazırlanmış ibranamesi her zaman düzenlenebilecek belgelerden olması nedeniyle davalı-lehdarı bağlamakla birlikte davalı-son hamili, bononun bedelsizliği yönünden bağlamaz.

Dava konusu bononun davalı-son hamil yönünden bedelsizliği ispatlanmış sayılmayacağından onun iyiniyetli hamil olup olmadığının araştırılmasına da gerek bulunmamaktadır.
Bu hususun bir tarafa bırakılması halinde ise; davalı-son hamilin Cumhuriyet Savcılığındaki ifadesinde, bonoyu beyaz ciro ile aldığı kendisinden önceki cirantanın açık kimlik bilgilerini ve adresini bilmediğini söylemesi ve bu şahsa bononun ciro ve tesliminden önce bono bedeli kadar büyük bir parayı elden vermiş olması hayatın olağan akışına uygun değilse de bu beyanlar davalı-son hamilin, bononun bedelsizliğini bildiği sonucuna varmak için yeterli ve elverişli değildir.

İşbu davada hem davacı-keşidecinin ve hem de davalı-son hamilin, dava konusu bonoyla ilişkileri konusundaki beyanları hayatın olağan akışına ve makul bir kişinin davranış biçimine uygun değildir. Bu olgudan hareket eden yerel mahkemenin somut olay adaletini gerçekleştirmek için sarf ettiği fikri mesaiye ve vardığı sonuca büyük bir saygı duyulması gerekmektedir.

Ancak bir olgunun hissedilmesi ve hatta bilinmesi hüküm kurmak için yeterli sayılamaz. Hükmün dayandırıldığı olgunun hissedilmesi veya bilinmesi değil ispatlanması gerekir.
Bu bakımdan yerel mahkemenin davalı-son hamilin kötüniyetli olduğu kabulüne dayalı kararı yerinde olmadığından direnme kararının bozulması gerekirken onama şeklinde gerçekleşen saygıdeğer çoğunluğun kararına karşıyım.
M.Bülent SELÇUK
19. Hukuk Dairesi Üyesi
İlgili Mevzuat Hükmü : Türk Ticaret Kanunu MADDE 599 :IV - DEFİLER:

       Madde 599 - Poliçeden dolayı kendisine müracaat olunan kimse keşideci veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya mevcut olan münasebetlere dayanan defileri müracaatta bulunan hamile karşı ileri süremez; meğer ki, hamil, poliçeyi iktisabederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olsun.

       Alacağın temliki yoliyle yapılan devirlere ait hükümler mahfuzdur.



 
Şerhi Ekleyen Üyemiz:
Av.Nevra ÖKSÜZ
Hukukçu
Avukat
Şerh Son Güncelleme: 14-02-2019

THS Sunucusu bu sayfayı 0,03617096 saniyede 8 sorgu ile oluşturdu.

Türk Hukuk Sitesi (1997 - 2016) © Sitenin Tüm Hakları Saklıdır. Kurallar, yararlanma şartları, site sözleşmesi ve çekinceler için buraya tıklayınız. Site içeriği izinsiz başka site ya da medyalarda yayınlanamaz. Türk Hukuk Sitesi, ağır çalışma şartları içinde büyük bir mesleki mücadele veren ve en zor koşullar altında dahi "Adalet" savaşından yılmayan Türk Hukukçuları ile Hukukun üstünlüğü ilkesine inanan tüm Hukukseverlere adanmıştır. Sitemiz ticari kaygılardan uzak, ücretsiz bir sitedir ve her meslekten hukukçular tarafından hazırlanmakta ve yönetilmektedir.