Tapuya güven ilkesi nedeniyle tazminat davalarında tamamlama harcı sorunu

Merhabalar.
Tapuya güven ilkesine dayalı tazminat davalarında tamamlama harcı ile ilgili bir konuda fikirlerinize ihtiyaç duyuyorum.
Müvekkil mühendis ve kazancı iyi. Büyük bir yatırım yaparak 100 dönümü aşkın bir tarla satın alıyor ancak bu taşınmaz orman sınırları içerisinde bırakılarak müvekkil mağdur ediliyor. İdare hiçbir şekilde harekete geçmediği için de tarafımızca tapuya güven ilkesi nedeniyle tazminat davası açılıyor. Bu konu kamulaştırmasız el atma davası olarak görülürken güncel davalarda tapuya güven ilkesi nedeniyle tazminat davası olarak görülüyor. Bu konuda bir tereddüt yok. Sorunumuz ise şurda başlıyor.
Değer belirlendi ve müvekkilin 1 milyona yakın tamamlama harcı yatırması gerekiyor. Müvekkilim üzerine ev araba var ancak zaten ciddi yatırım yaptığı taşınmaz haksız şekilde elinden aldığı için maddi olarak daha da yıpratılmasinin hakkaniyetle bağdaşmayacağı düşüncesindeyim. Bu konuyu araştırdığımda 2 çözüm yolu olabileceği kanaatindeyim
1- Kamulaştırmasız el atma davalarında maktu harç uygulanıyor. Kıyasen bu davada da harcın maktu olması gerektiğini savunabilir miyiz?
2- Müvekkil her ne kadar varlıklı da olsa harç tamamlaması için arabasını vs satması beklenemeyeceği için ve bu kamulaştırma davası yollara başvurmayarak davanın açılmasına sebebiyet veren de İdare olduğu için tamamlama harcı yönünden adli yardım talep edebilir miyiz?

İdareler, vatandaşın ciddi yatırım yaparak satın aldığı taşınmazlara el atıp kamulaştırma davaları da acmamaları nedeniyle büyük mağduriyetlere sebep oluyor. Bu nedenle bu konuda bir aksiyon alınana kadar biz ne gibi bir hukuki yol izleyebiliriz?

Alıntı: Yazan avccyilmaz Merhabalar. Tapuya güven ilkesine dayalı tazminat davalarında tamamlama harcı ile ilgili bir konuda fikirlerinize ihtiyaç duyuyorum. Müvekkil mühendis ve kazancı iyi. Büyük bir yatırım yaparak 100 dönümü aşkın bir tarla satın alıyor ancak bu taşınmaz orman sınırları içerisinde bırakılarak müvekkil mağdur ediliyor. İdare hiçbir şekilde harekete geçmediği için de tarafımızca tapuya güven ilkesi nedeniyle tazminat davası açılıyor. Bu konu kamulaştırmasız el atma davası olarak görülürken güncel davalarda tapuya güven ilkesi nedeniyle tazminat davası olarak görülüyor. Bu konuda bir tereddüt yok. Sorunumuz ise şurda başlıyor. Değer belirlendi ve müvekkilin 1 milyona yakın tamamlama harcı yatırması gerekiyor. Müvekkilim üzerine ev araba var ancak zaten ciddi yatırım yaptığı taşınmaz haksız şekilde elinden aldığı için maddi olarak daha da yıpratılmasinin hakkaniyetle bağdaşmayacağı düşüncesindeyim. Bu konuyu araştırdığımda 2 çözüm yolu olabileceği kanaatindeyim 1- Kamulaştırmasız el atma davalarında maktu harç uygulanıyor. Kıyasen bu davada da harcın maktu olması gerektiğini savunabilir miyiz? 2- Müvekkil her ne kadar varlıklı da olsa harç tamamlaması için arabasını vs satması beklenemeyeceği için ve bu kamulaştırma davası yollara başvurmayarak davanın açılmasına sebebiyet veren de İdare olduğu için tamamlama harcı yönünden adli yardım talep edebilir miyiz? İdareler, vatandaşın ciddi yatırım yaparak satın aldığı taşınmazlara el atıp kamulaştırma davaları da acmamaları nedeniyle büyük mağduriyetlere sebep oluyor. Bu nedenle bu konuda bir aksiyon alınana kadar biz ne gibi bir hukuki yol izleyebiliriz?

Aşağıdaki çalışmamız yararlı olabilir. İnceleyin.


Tapuya Güven İlkesine Dayalı Tazminat Davalarında Harç Türü ve Adli Yardım Talebi sunulan yargı kararları ve mevzuat değişiklikleri ışığında; kamulaştırmasız el atma ve tapuya güven ilkesine dayalı tazminat davalarında harç uygulaması (maktu/nispi) ve tamamlama harcı yükümlülüğü karşısında adli yardım talebinin değerlendirilmesi,

1. Harç Türü: Maktu Harç Uygulaması ve Kıyas İmkanı

Müvekkilinizin davasının "kamulaştırmasız el atma" benzeri bir mağduriyetten kaynaklandığı ancak hukuki nitelemesinin "tapuya güven ilkesi nedeniyle tazminat" olduğu belirtilmiştir. Sunulan kararlar, idarenin eylemlerinden kaynaklanan tazminat davalarında harç rejiminin yasal değişikliklerle "maktu" olarak belirlendiğini, ancak istisnai kararların da bulunduğunu göstermektedir.

A. Kamulaştırmasız El Atma Davalarında Maktu Harç Kuralı Yargıtay ve Danıştay'ın yerleşik içtihatları, idarenin haksız fiili veya hukuki el atması nedeniyle açılan tazminat davalarında harcın maktu olması gerektiğini doğrulamaktadır.

Yasal Dayanak (6487 Sayılı Kanun): Yargıtay 5. Hukuk Dairesi'nin çok sayıda kararında (Örn: 2013/19768 Kaynak, 2013/14947 Kaynak, 2014/2272 Kaynak, 2014/8890 Kaynak), 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun geçici 6. maddesinde 6487 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik uyarınca; "kamulaştırmasız el atmadan kaynaklanan tazminat davalarında mahkeme ve icra harçları ile her türlü vekalet ücretlerinin maktu olarak belirleneceği" hüküm altına alınmıştır.
Uygulama: Mahkemelerce nispi harç üzerinden hüküm kurulsa dahi, Yargıtay bu kararları düzelterek onamakta; "Alınması gereken maktu karar harcının peşin harçtan mahsubu ile bakiye harcın talep halinde yatırana iadesine" karar vermektedir (Yargıtay 5. HD 2013/12642 Kaynak, 2014/2729 Kaynak).
Hukuki El Atma (İmar Kısıtlılığı): Danıştay 6. Dairesi (2014/2387 Kaynak, 2017/3835 Kaynak), imar planı kısıtlamaları nedeniyle açılan (hukuki el atma) davaların da Kamulaştırma Kanunu'nun geçici 6. maddesi kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini ve bu davalarda nispi harç alınamayacağını, harcın maktu olması gerektiğini belirtmiştir.
B. Güncel Mevzuat ve Kıyaslama (İkincil Kaynak Verileri) Raporun bu bölümü, ikincil kaynak olarak sunulan güncel kararlara dayanmaktadır.

7421 Sayılı Kanun Etkisi: Yargıtay 5. Hukuk Dairesi'nin güncel kararlarında (2024/3753 Kaynak, 2024/10865 Kaynak), 2942 sayılı Kanun'a eklenen Ek Madde 4/3 uyarınca; "Bu Kanun kapsamında açılan davalarda verilen bedel ve tazminat kararlarına ilişkin mahkeme ve icra harçları, davalı idare tarafından ödenmek üzere maktu olarak belirlenir" hükmüne atıf yapılmaktadır.
Kıyas Argümanı: Müvekkilinizin davası teknik olarak TMK 1007 (Tapu Sicili) kapsamında olsa da, mağduriyetin kökeni idarenin orman sınırları içindeki taşınmaza yönelik işlemi ve kamulaştırma yapmamasıdır. Yargıtay 5. HD 2024/10865 Kaynak sayılı kararında, davalı idarenin "davanın hukuki el atma kapsamında değerlendirilerek maktu harç uygulanması" savunması kabul görmüş ve nispi harç kararı maktuya çevrilmiştir. Bu durum, idarenin mülkiyet hakkını kısıtladığı tazminat davalarında maktu harç uygulanması gerektiği yönündeki savunmanızı güçlendirmektedir.
C. Riskli Karar ve Tamamlama Harcı Zorunluluğu Maktu harç genel kural olmakla birlikte, Yargıtay 5. Hukuk Dairesi'nin 2020/10668 Kaynak sayılı kararı, davanın nitelendirilmesine bağlı bir risk teşkil etmektedir.

Bu kararda; davanın "kamulaştırmasız el atmaya dayanan tazminat istemli dava" olarak nitelendirilmesi durumunda nispi harca tabi olduğu belirtilmiş ve Harçlar Kanunu'nun 32. maddesi gereğince harcın tamamlatılması (tamamlama harcı) için süre verilmeden hüküm kurulması bozma nedeni sayılmıştır.
Bu karar, mahkemenin sizden neden 1 milyona yakın tamamlama harcı istediğinin dayanağını oluşturmaktadır. Ancak yukarıda belirtilen 7421 sayılı Kanun (Ek Madde 4) değişikliği bu karardan sonra yürürlüğe girdiğinden, güncel mevzuat lehinize olan maktu harç argümanını desteklemektedir.
2. Adli Yardım Talebi ve Tamamlama Harcı

Müvekkilinizin malvarlığı bulunmasına rağmen, yüksek tamamlama harcını ödemesinin ekonomik durumunu sarsacağı gerekçesiyle adli yardım talep edip edemeyeceği hususu incelenmiştir.

A. Adli Yardım Talebinin Değerlendirilmesi Zorunluluğu Yargıtay 20. Hukuk Dairesi'nin 2019/2858 Kaynak sayılı kararı, harç tamamlama (ıslah harcı) aşamasında yapılan adli yardım taleplerinin mahkemece mutlaka karara bağlanması gerektiğini vurgular.

Karara göre; davacı vekili harcı ikmal edemediğinden adli yardım talebinde bulunmuşsa, mahkemece öncelikle bu talep hakkında olumlu veya olumsuz bir karar verilmelidir.
Talep değerlendirilmeden veya reddedilip ödeme için süre verilmeden davanın esası hakkında hüküm kurulması bozma nedenidir.
B. "Ödeme Gücünden Yoksunluk" Kriteri Anayasa Mahkemesi'nin 2024/6 Kaynak sayılı kararı, adli yardım kurumunun kapsamını ve amacını netleştirmektedir:

Kriter: HMK'nın 334. maddesi uyarınca, "kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin, gereken yargılama veya takip giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olan kimseler" adli yardımdan yararlanabilir.
Varlıklı Olma Durumu: Kararlarda "üzerine ev/araba olan kişi adli yardım alamaz" şeklinde kesin bir ret bulunmamaktadır. Önemli olan "ödeme gücü" ve ödemenin yaratacağı "önemli ölçüde zor durum"dur. Müvekkilinizin nakit akışı (likidite) ile talep edilen harç miktarı (1 milyon TL) arasındaki dengesizlik, HMK 334 kapsamında "geçimi zor duruma düşürme" argümanı olarak sunulabilir.
Anayasa Mahkemesi, nispi harcın peşin ödenmesi kuralını anayasaya uygun bulurken, ekonomik gücü zayıf olanlar için adli yardımın bir güvence olduğunu belirtmiştir.


Sonuç itibari ile,

Yer verilen kararlar doğrultusunda sorularınıza ilişkin hukuki tespitler şöyle olur,

Maktu Harç Savunması: Evet, savunabilirsiniz. Özellikle 2942 sayılı Kanun'a eklenen Ek Madde 4 ve buna dayanan güncel Yargıtay kararları (2024/2025 tarihli), idarenin tazminat yükümlülüğü doğuran davalarında harcın maktu olması gerektiğini ve davalı idarece ödenmesi gerektiğini düzenlemektedir. Mahkemenin nispi harç talebine karşı, davanın özü itibarıyla "idarenin mülkiyet hakkını kısıtlamasından kaynaklanan bir tazminat davası" olduğu ve kanun koyucunun bu tür davalarda maktu harcı benimsediği (Kıyasen: Kamulaştırmasız El Atma / Hukuki El Atma içtihatları) savunulmalıdır.
Adli Yardım Talebi: Evet, talep edebilirsiniz. Müvekkilin malvarlığı olması, adli yardım talebine engel değildir. Yargıtay 20. HD 2019/2858 Kaynak kararı uyarınca mahkeme bu talebi incelemek zorundadır. HMK 334 çerçevesinde, 1 milyon TL'lik harcın ödenmesinin müvekkilin ve ailesinin geçimini (mevcut varlıklarını satmak zorunda bırakarak) "önemli ölçüde zor duruma düşüreceği" ve davanın açılmasına idarenin kusurlu eylemsizliğinin sebep olduğu argümanı işlenebilir